{"id":3549,"date":"2020-10-12T14:46:44","date_gmt":"2020-10-12T12:46:44","guid":{"rendered":"https:\/\/archeologia.t33.pl\/?page_id=3549"},"modified":"2023-01-16T11:19:02","modified_gmt":"2023-01-16T10:19:02","slug":"baby-pruskie","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/baby-pruskie\/","title":{"rendered":"Old Prussian stone babas"},"content":{"rendered":"

\"Fot.<\/h2>\n

Antropomorficzne rze\u017aby wykute w kamieniu, zwane babami kamiennymi, by\u0142y charakterystycznymi wczesno\u015bredniowiecznymi zabytkami z ziem zamieszkiwanych przez Prus\u00f3w. Znano kilkana\u015bcie takich pos\u0105g\u00f3w, odkrytych przede wszystkim na terenach plemiennych Pomezan\u00f3w i Bart\u00f3w. Nazwa tych rze\u017ab w j\u0119zyku polskim \u2013 \u201ebaba\u201d \u2013 zaczerpni\u0119ta zosta\u0142a z j\u0119zyk\u00f3w lud\u00f3w stepowych, w kt\u00f3rych oznacza\u0142a przodka, praojca etc.<\/h2>\n

Prymitywnie wykonane rze\u017aby z teren\u00f3w pruskich by\u0142y ni\u017csze ni\u017c \u017cywi ludzie. Przedstawia\u0142y m\u0119\u017cczyzn, cz\u0119sto z w\u0105sami lub brodami. Na wi\u0119kszo\u015bci pos\u0105g\u00f3w wyryte by\u0142y rogi do picia, czasami tak\u017ce bro\u0144 i elementy stroju. Analizy wyobra\u017ce\u0144 mieczy, w\u0142\u00f3czni czy naszyjnik\u00f3w wskazuj\u0105, \u017ce rze\u017aby powsta\u0142y oko\u0142o XI\u2013XII wieku. Niewykluczone, \u017ce ich pojawienie si\u0119 na terenach pruskich nale\u017cy wi\u0105za\u0107 z wp\u0142ywami wiki\u0144skimi, a pierwowzor\u00f3w szuka\u0107 na stepach po\u0142udniowo-wschodniej Europy. Baby kamienne by\u0142y niew\u0105tpliwie zwi\u0105zane z sacrum. Najprawdopodobniej przedstawia\u0142y zas\u0142u\u017conych zmar\u0142ych woj\u00f3w lub kap\u0142an\u00f3w, od kt\u00f3rych \u017cyj\u0105cy oczekiwali opieki lub po\u015brednictwa w kontaktach z za\u015bwiatami i bogami.<\/p>\n

Po zako\u0144czeniu podboju ziem pruskich przez Krzy\u017cak\u00f3w w ko\u0144cu XIII wieku, stare pos\u0105gi by\u0142y wykorzystywane jako kamienie graniczne, a niewykluczone, \u017ce tak\u017ce jako symbole poga\u0144skich \u201esaracen\u00f3w\u201d w grach rycerskich. Antropomorficzne rze\u017aby wesz\u0142y do folkloru dawnych ziem pruskich. W \u015bwietle poda\u0144 ludowych baby mia\u0142y by\u0107 lud\u017ami, kt\u00f3rzy za swoje grzechy i przewinienia zostali zamienieni w kamienie.<\/p>\n

Wraz z powstaniem wsp\u00f3\u0142czesnego muzealnictwa i konserwatorstwa, dostrze\u017cono znaczenie bab kamiennych i zdecydowano o ich ochronie. W drugiej po\u0142owie lat osiemdziesi\u0105tych XIX wieku Hugo Conwentz, dyrektor Zachodniopruskiego Muzeum Prowincjonalnego, podj\u0105\u0142 decyzj\u0119 o przewiezieniu do Gda\u0144ska czterech pos\u0105g\u00f3w z \u00f3wczesnego powiatu suskiego. Stan\u0119\u0142y one w przednim ogrodzie \u00f3wczesnego muzeum przy ul. Rze\u017anickiej. Szcz\u0119\u015bliwie przetrwa\u0142y zniszczenie Gda\u0144ska w 1945 roku i ostatecznie w 1963 roku trafi\u0142y na D\u0142ugie Pobrze\u017ce.<\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

\"Baba<\/p>\n

BABA z GA\u0141DOWA\/J\u0118DRYCHOWA<\/strong><\/h2>\n

Antropomorficzna wczesno\u015bredniowieczna rze\u017aba sakralna z pruskiej Pomezanii. Przedstawia zas\u0142u\u017conego przodka albo te\u017c b\u00f3stwo. Najpewniej pocz\u0105tkowo pos\u0105g by\u0142 du\u017co wy\u017cszy. Na zwietrza\u0142ej powierzchni pos\u0105gu dostrzec mo\u017cna zarys lewej r\u0119ki dzier\u017c\u0105cej lask\u0119, pa\u0142k\u0119 lub maczug\u0119, a poni\u017cej g\u00f3rn\u0105 cze\u015b\u0107 miecza. Widoczny jest r\u00f3g do picia. W latach dwudziestych XX wieku zaznaczone by\u0142y jeszcze oczy.<\/p>\n

Przypominaj\u0105cy cz\u0142owieka g\u0142az zosta\u0142 wymieniony w 1401 roku w dokumentach krzy\u017cackich jako \u015awi\u0119ty Kamie\u0144 (heiligen Stein<\/em>). By\u0142 on traktowany jako znak graniczny mi\u0119dzy wsiami Ga\u0142dowo i J\u0119drychowo w pow. i\u0142awskim. W 1887 roku zosta\u0142 przewieziony do Gda\u0144ska.<\/p>\n

 <\/p>\n

\"Baba<\/p>\n

BABA z SUSZA\/RO\u017bNOWA\/BRONOWA<\/strong><\/h2>\n

Antropomorficzna wczesno\u015bredniowieczna rze\u017aba sakralna z pruskiej Pomezanii. Przedstawia zas\u0142u\u017conego przodka albo te\u017c b\u00f3stwo. Na zerodowanej powierzchni g\u0142owy s\u0142abo widoczne s\u0105 oczy, nos i usta. Szpiczasto uformowana g\u0142owa mo\u017ce wskazywa\u0107 na sto\u017ckowy he\u0142m. Dobrze widoczne s\u0105 r\u0119ce \u2013 by\u0107 mo\u017ce lewa d\u0142o\u0144 dzier\u017cy\u0142a kiedy\u015b lask\u0119 lub pa\u0142k\u0119. Nad praw\u0105 d\u0142oni\u0105 symbol rogu do picia, wykonany w innej stylistyce ni\u017c pozosta\u0142e ryty na pos\u0105gu.<\/p>\n

Pos\u0105g sta\u0142 na styku granic trzech miejscowo\u015bci Susz, Ro\u017cnowo i Bronowo w pow. i\u0142awskim. W 1887 roku zosta\u0142 przewieziony do Gda\u0144ska.<\/p>\n

 <\/p>\n

\"Baba<\/p>\n

BABA z SUSZA\/NIPKOWIA<\/strong><\/h2>\n

Antropomorficzna wczesno\u015bredniowieczna rze\u017aba sakralna z pruskiej Pomezanii. Przedstawia zas\u0142u\u017conego przodka albo te\u017c b\u00f3stwo. Na pos\u0105gu wyra\u017anie wyrze\u017abiono szczeg\u00f3\u0142y twarzy \u2013 oczy, nos, usta, w\u0105sy i brod\u0119. W prawej r\u0119ce zaznaczono r\u00f3g do picia, a przez lew\u0105 \u201eprzewieszono\u201d miecz.<\/p>\n

Pos\u0105g sta\u0142 nad Jeziorem Suskim, na granicy dw\u00f3ch miejscowo\u015bci Susz i Nipkowie w pow. i\u0142awskim. Kr\u00f3tko po 1889 roku zosta\u0142 przewieziony do Gda\u0144ska.<\/p>\n

W lokalnym folklorze rze\u017ab\u0119 zwano Mnichem (M\u00f6nch<\/em>), w pobli\u017cu miejsca jej ustawienia znajdowa\u0142a si\u0119 tak\u017ce Mnisza Karczma (M\u00f6nchkrug<\/em>).<\/p>\n

 <\/p>\n

\"Baba<\/p>\n

BABA z M\u00d3ZGOWA\/LASECZNA<\/strong><\/h2>\n

Antropomorficzna wczesno\u015bredniowieczna rze\u017aba sakralna z pruskiej Pomezanii. Przedstawia zas\u0142u\u017conego przodka albo te\u017c b\u00f3stwo. W\u015br\u00f3d tzw. bab posiada najbardziej rozbudowane urze\u017abienie powierzchni. Opr\u00f3cz szczeg\u00f3\u0142\u00f3w twarzy i r\u0105k, dostrzec mo\u017cna r\u00f3g do picia, naszyjnik, w\u0142\u00f3czni\u0119 z charakterystycznym grotem oraz maczug\u0119, bu\u0142aw\u0119 lub szama\u0144sk\u0105 lask\u0119. Na plecach by\u0107 mo\u017ce zaznaczono kolist\u0105 tarcz\u0119. Ponadto na bokach wyrze\u017abiony jest miecz oraz posta\u0107 z r\u0119koma w ge\u015bcie modlitewnym.<\/p>\n

Od \u201eniepami\u0119tnych czas\u00f3w\u201d pos\u0105g sta\u0142, na granicy wsi M\u00f3zgowo i Laseczno w pow. i\u0142awskim. W 1889 roku zosta\u0142 \u015bci\u0105gni\u0119ty z niewielkiego kopca zwanego Kaninchenberg<\/em> (Kr\u00f3licza G\u00f3ra) i przewieziony do Gda\u0144ska.<\/p>\n

Rze\u017aba nazywana by\u0142a Blu\u017anierc\u0105 (Gottesl\u00e4sterer<\/em>) lub Blu\u017anierc\u0105 z M\u00f3zgowa (Gottesl\u00e4sterer aus Mosgau<\/em>). W \u015bwietle poda\u0144 ludowych by\u0142 to bogaty posiadacz ziemski, kt\u00f3ry rozz\u0142o\u015bci\u0142 si\u0119 na Pana Boga za deszcz w trakcie \u017cniw. W napadzie sza\u0142u zacz\u0105\u0142 strzela\u0107 w niebo z rewolweru, czym wywo\u0142a\u0142 burz\u0119. Zosta\u0142 trafiony piorunem i skamienia\u0142, tak, \u017ce tylko m\u00f3g\u0142 mruga\u0107 oczami \u201ejak ze szk\u0142a\u201d. \u017bona nieszcz\u0119\u015bnika pyta\u0142a w li\u015bcie cesarza, co ma zrobi\u0107 z zamienionym w kamie\u0144 m\u0119\u017cem. W\u0142adca poleci\u0142 jego pochowanie, ale w \u017caden spos\u00f3b pos\u0105gu nie udawa\u0142o si\u0119 zakopa\u0107. Wywo\u017cony z pola w cudowny spos\u00f3b wraca\u0142 na swoje miejsce. Cesarz nie zgodzi\u0142 si\u0119 na otoczenie rze\u017aby p\u0142otkiem, \u017ceby mo\u017cna j\u0105 by\u0142o traktowa\u0107 jako pomnik, bowiem temu, kto blu\u017ani\u0142 wobec Pana Boga nie nale\u017cy si\u0119 podziw. Pos\u0105g pozostawiono wi\u0119c w polu jako przestrog\u0119.<\/p>\n

 <\/p>\n

Oprac.:\u00a0dr Jerzy Marek \u0141apo<\/strong>\u00a0\u2013 historyk, archeolog, etnograf, kulturoznawca, badacz dziej\u00f3w\u00a0Mazur<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Antropomorficzne rze\u017aby wykute w kamieniu, zwane babami kamiennymi, by\u0142y charakterystycznymi wczesno\u015bredniowiecznymi zabytkami z ziem zamieszkiwanych przez Prus\u00f3w. Znano kilkana\u015bcie takich pos\u0105g\u00f3w, odkrytych przede wszystkim na terenach plemiennych Pomezan\u00f3w i Bart\u00f3w. Nazwa tych rze\u017ab w j\u0119zyku polskim \u2013 \u201ebaba\u201d \u2013 zaczerpni\u0119ta zosta\u0142a z j\u0119zyk\u00f3w lud\u00f3w stepowych, w kt\u00f3rych oznacza\u0142a przodka, praojca etc. Prymitywnie wykonane rze\u017aby z […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"class_list":["post-3549","page","type-page","status-publish","hentry"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/3549","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3549"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/3549\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3549"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}