{"id":10498,"date":"2022-05-05T08:00:11","date_gmt":"2022-05-05T06:00:11","guid":{"rendered":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/?p=10498"},"modified":"2026-10-11T19:50:04","modified_gmt":"2026-10-11T17:50:04","slug":"zapomniana-popielnica-twarzowa-z-pomorza-wschodniego-zabytek-miesiaca-mag-maj-2022","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/zabytek-miesiaca\/zabytek-miesiaca-archiwum-2022\/zapomniana-popielnica-twarzowa-z-pomorza-wschodniego-zabytek-miesiaca-mag-maj-2022\/","title":{"rendered":"Zapomniana popielnica twarzowa z Pomorza Wschodniego. Zabytek Miesi\u0105ca MAG &#8211; maj 2022"},"content":{"rendered":"<figure class=\"wp-block-image size-full\"><a href=\"https:\/\/archeologia.you2.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/plakat_maj2022-1.png\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/archeologia.you2.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/plakat_maj2022-1.png\" alt=\"plakat maj\" \/><\/a><\/figure>\r\n\r\n\r\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Pomorze Wschodnie \u2013 czyli obszar mi\u0119dzy Ba\u0142tykiem a doln\u0105 Wis\u0142\u0105, poprzecinany wieloma mniejszymi rzekami \u2013 to miejsce genezy kultury pomorskiej w VII\u2013VI wieku przed nasz\u0105 er\u0105.<\/h3>\r\n\r\n\r\n<p>Podstawow\u0105 grup\u0105 stanowisk dla tego okresu s\u0105 cmentarzyska cia\u0142opalne. Prochy zmar\u0142ych po skremowaniu wsypywano do starannie wykonanych urn. Te umieszczano nast\u0119pnie w konstrukcjach wykonanych z kamieni i p\u0142yt kamiennych; ze wzgl\u0119du na form\u0119 nazwano je grobami skrzynkowymi.<\/p><p>Badania wykopaliskowe na cmentarzyskach z okresu wczesnej epoki \u017celaza prowadzono ju\u017c od XIX wieku. By\u0142y to zar\u00f3wno prace ratownicze, zabezpieczaj\u0105ce przypadkowo odkryte obiekty, jak i badania nastawione na pozyskanie konkretnych informacji naukowych.<\/p><p>Od samego pocz\u0105tku bardzo du\u017ce zainteresowanie wzbudza\u0142y popielnice twarzowe. By\u0142y to naczynia grobowe z ornamentem twarzy ludzkiej i rysunkami element\u00f3w ubioru (na przyk\u0142ad szpil) lub ca\u0142ych scen, cz\u0119sto o charakterze kultowym. Im wi\u0119cej bada\u0144 przeprowadzano, tym wi\u0119ksza stawa\u0142a si\u0119 gda\u0144ska kolekcja zabytk\u00f3w. Organizowano te\u017c wystawy dla publiczno\u015bci, mi\u0119dzy innymi w Zielonej Bramie.<\/p><p>\u00d3wczesne zbiory archeologiczne by\u0142y przechowywane w XX w. pod auspicjami dawnego Muzeum Prowincjonalnego w Gda\u0144sku. Ostatnim miejscem magazynowania w okresie drugiej wojny \u015bwiatowej by\u0142 budynek przy ul. D\u0142ugie Ogrody, kt\u00f3ry sp\u0142on\u0105\u0142 pod koniec wojennej zawieruchy. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 zabytk\u00f3w przepad\u0142a. Cz\u0119\u015b\u0107 przedmiot\u00f3w wywieziono wcze\u015bniej do maj\u0105tku Przyja\u017a\u0144 pod Gda\u0144skiem. Niestety tam te\u017c wiele z nich uleg\u0142o zniszczeniu lub zosta\u0142o rozkradzionych. Zabytki, kt\u00f3re przetrwa\u0142y wojn\u0119, trudno by\u0142o zidentyfikowa\u0107, poniewa\u017c w po\u017carze siedziby Muzeum sp\u0142on\u0119\u0142y inwentarze i dokumenty archiwalne. Dotyczy to tak\u017ce prezentowanej popielnicy.<\/p>\r\n\r\n\r\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/archeologia.you2.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/Popielnica-twarzowa-z-Pomorza-Wschodniego-przod.jpg\" alt=\"Popielnica twarzowa z Pomorza Wschodniego przod\" \/><\/figure>\r\n\r\n\r\n<p>W 1953 roku do zbior\u00f3w Muzeum Archeologicznego w\u0142\u0105czono fragment pi\u0119knej popielnicy twarzowej. Niestety zachowa\u0142a si\u0119 tylko szyjka o wysoko\u015bci oko\u0142o 14 cm. Naczynie ma pi\u0119knie wymodelowan\u0105 twarz, z wyra\u017anymi oczami, uszami, plastycznym nosem i ustami. Poni\u017cej jest umieszczony rysunek pary szpil, kt\u00f3re s\u0142u\u017cy\u0142y do spinania odzie\u017cy. W tylnej cz\u0119\u015bci szyjki znajduje si\u0119 rysunek przedstawiaj\u0105cy tarcz\u0119.<\/p>\r\n\r\n\r\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/archeologia.you2.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/Popielnica-twarzowa-z-Pomorza-Wschodniego-1.jpg\" alt=\"Popielnica twarzowa z Pomorza Wschodniego\" \/><\/figure>\r\n\r\n\r\n<p>Naczynie zosta\u0142o opisane w dokumentacji jako mienie poniemieckie, bez podania pochodzenia (\u201emiejscowo\u015b\u0107 nieznana, prawdopodobnie Pomorze Wschodnie\u201d). Niestety p\u00f3\u017aniejsze skojarzenie odkrycia z konkretn\u0105 miejscowo\u015bci\u0105 okaza\u0142o si\u0119 niemo\u017cliwe.<\/p><p>Popielnica twarzowa z Pomorza Wschodniego stanowi pi\u0119kny przyk\u0142ad sztuki pradziejowej. Motyw twarzy m\u00f3g\u0142 by\u0107 pr\u00f3b\u0105 oddania indywidualnych rys\u00f3w zmar\u0142ego. Z kolei motyw tarczy jest niew\u0105tpliwym odwo\u0142aniem do wojowniczego trybu \u017cycia ludno\u015bci kultury pomorskiej; tarcza by\u0142a elementem biernego uzbrojenia wojownika, chroni\u0105cym go przed ciosami zadawanymi mieczem, w\u0142\u00f3czni\u0105 lub oszczepem. Wielko\u015b\u0107 i kszta\u0142t tarczy zale\u017ca\u0142y od tego, czy wojownik u\u017cywa\u0142 jej z konia, czy raczej pieszo. Piesi u\u017cywali tarcz d\u0142ugich, zas\u0142aniaj\u0105cych wi\u0119kszo\u015b\u0107 cia\u0142a; konni \u2013 tarcz owalnych, kwadratowych lub prostok\u0105tnych, znacznie kr\u00f3tszych.<\/p>\r\n\r\n<figure class=\"mag-video-embed\"><iframe src=\"https:\/\/www.youtube-nocookie.com\/embed\/_V5VsrIo_gY\" title=\"YouTube video player\" loading=\"lazy\" allow=\"accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share\" allowfullscreen><\/iframe><figcaption><a href=\"https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=_V5VsrIo_gY\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\">Open the video on YouTube<\/a><\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n<p>Muzeum Archeologiczne w Gda\u0144sku posiada imponuj\u0105c\u0105 kolekcj\u0119 popielnic twarzowych kultury pomorskiej z ca\u0142ego Pomorza Wschodniego. Wiele z nich zosta\u0142o zdigitalizowanych i udost\u0119pnionych do przegl\u0105dania online za po\u015brednictwem systemu Archeoportal. Najpi\u0119kniejsze okazy wejd\u0105 w sk\u0142ad nowej wystawy sta\u0142ej w Domu Przyrodnik\u00f3w, kt\u00f3rej otwarcie planuje si\u0119 po zako\u0144czeniu remontu zabytkowej kamienicy ul. Mariackiej 25\/26.<\/p><p style=\"text-align: right\">Tekst: <strong><em>dr Piotr Fudzi\u0144ski<br \/><\/em><\/strong>Redakcja: <em>Marcin Fedoruk<\/em><br \/>Zdj\u0119cia zabytku: <em>Zofia Grunt<br \/><\/em>Opracowanie graficzne: <em>Lidia Nadolska<\/em><\/p>\r\n\r\n<figure class=\"mag-external-media\" style=\"max-width:560px\"><iframe src=\"https:\/\/sketchfab.com\/models\/18bd66e69e4243889b30a32cf5a3281e\/embed?ui_infos=0\" title=\"Popielnica twarzowa z wczesnej epoki \u017celaza - model 3D\" width=\"560\" height=\"315\" loading=\"lazy\" allow=\"autoplay; fullscreen; xr-spatial-tracking; encrypted-media; picture-in-picture\" allowfullscreen><\/iframe><figcaption><a href=\"https:\/\/sketchfab.com\/models\/18bd66e69e4243889b30a32cf5a3281e\/embed?ui_infos=0\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\">Otw\u00f3rz materia\u0142 w osobnej karcie<\/a><\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/archeologia.you2.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/GDANSK_LECH_WALESA_AIRPORT_logo.png\" alt=\"GDANSK LECH WALESA AIRPORT logo\" \/><\/figure>\r\n\r\n\r\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Port Lotniczy Gda\u0144sk im. Lecha Wa\u0142\u0119sy wspiera pomorsk\u0105 kultur\u0119<\/h2>\r\n\r\n\r\nTr\u00f3jwymiarowy model zabytku powsta\u0142 przy u\u017cyciu specjalistycznego skanera SmartTech3D. Wyposa\u017cenie Pracowni Cyfryzacji i Archiwizacji MAG w nowoczesne narz\u0119dzie do digitalizowania obiekt\u00f3w okaza\u0142o si\u0119 mo\u017cliwe dzi\u0119ki \u017cyczliwo\u015bci sponsora: Portu Lotniczego Gda\u0144sk.","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Pomorze Wschodnie \u2013 czyli obszar mi\u0119dzy Ba\u0142tykiem a doln\u0105 Wis\u0142\u0105, poprzecinany wieloma mniejszymi rzekami \u2013 to miejsce genezy kultury pomorskiej w VII\u2013VI wieku przed nasz\u0105 er\u0105. Podstawow\u0105 grup\u0105 stanowisk dla tego okresu s\u0105 cmentarzyska cia\u0142opalne. Prochy zmar\u0142ych po skremowaniu wsypywano do starannie wykonanych urn. Te umieszczano nast\u0119pnie w konstrukcjach wykonanych z kamieni i p\u0142yt kamiennych; [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":10500,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[116],"tags":[],"class_list":["post-10498","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-zabytek-miesiaca-archiwum-2022"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10498","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10498"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10498\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":34677,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10498\/revisions\/34677"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/10500"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10498"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10498"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10498"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}