{"id":10886,"date":"2022-05-26T09:05:20","date_gmt":"2022-05-26T07:05:20","guid":{"rendered":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/?p=10886"},"modified":"2026-10-11T19:50:10","modified_gmt":"2026-10-11T17:50:10","slug":"sredniowieczny-grot-ze-wsi-leszkowy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/zabytek-miesiaca\/zabytek-miesiaca-archiwum-2022\/sredniowieczny-grot-ze-wsi-leszkowy\/","title":{"rendered":"\u015aredniowieczny grot ze wsi Leszkowy. Zabytek Miesi\u0105ca MAG – czerwiec 2022"},"content":{"rendered":"
\"Zabytek<\/a><\/figure>\r\n\r\n\r\n

Ka\u017cdemu przedmiotowi mo\u017cna przypisa\u0107 jakie\u015b warto\u015bci. Odzwierciedlaj\u0105 one z regu\u0142y te cechy, kt\u00f3re sprawiaj\u0105, \u017ce co\u015b jest unikalne, wyj\u0105tkowe lub po prostu wa\u017cne, czy to z estetycznego, czy te\u017c z u\u017cytkowego punktu widzenia. Z biegiem czasu nawet przedmioty codziennego u\u017cytku nabieraj\u0105 warto\u015bci zabytkowej, a\u017c w ko\u0144cu zyskuj\u0105 status zabytku, staj\u0105c si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 wsp\u00f3lnego dziedzictwa kulturowego. Od tej pory s\u0105 chronione, dokumentowane, wpisywane do rejestr\u00f3w i poddawane specjalistycznym zabiegom konserwatorskim, aby zachowa\u0142y si\u0119 dla nast\u0119pnych pokole\u0144.<\/h3>\r\n\r\n\r\n

W 2015 roku do Muzeum Archeologicznego w Gda\u0144sku zosta\u0142 przekazany w depozyt wyj\u0105tkowy zabytek: \u015bredniowieczny grot w\u0142\u00f3czni. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 zbior\u00f3w muzealnych pochodzi z systematycznych bada\u0144 archeologicznych i trafia do magazyn\u00f3w muzealnych na podstawie promesy, czyli zobowi\u0105zania badacza, kt\u00f3ry wnioskowa\u0142 o pozwolenie na prowadzenie prac wykopaliskowych. W przypadku grotu z Leszkow\u00f3w sytuacja wygl\u0105da\u0142a zupe\u0142nie inaczej.<\/p>

Na pocz\u0105tku 2015 r. do Pomorskiego Wojew\u00f3dzkiego Konserwatora Zabytk\u00f3w wp\u0142yn\u0119\u0142o zawiadomienie z Narodowego Instytutu Dziedzictwa dotycz\u0105ce aukcji internetowej: w popularnym serwisie aukcyjnym wystawiono na sprzeda\u017c zabytek archeologiczny<\/strong>. Komisariat Policji w Cedrach Wielkich wszcz\u0105\u0142 post\u0119powanie, jednak nie uda\u0142o si\u0119 ustali\u0107 dok\u0142adnego miejsca znalezienia zabytku. Znalazca twierdzi\u0142, \u017ce grot zosta\u0142 przez niego zauwa\u017cony w pobli\u017cu rzeki i by\u0142 wbity w pal. Zgodnie z obowi\u0105zuj\u0105cymi przepisami, wynikaj\u0105cymi z Ustawy o ochronie zabytk\u00f3w i opiece nad zabytkami z dnia 23 lipca 2003 roku (DZ. U. 2022.0.840),<\/p>

przedmioty b\u0119d\u0105ce zabytkami archeologicznymi odkrytymi, przypadkowo znalezionymi albo pozyskanymi w wyniku bada\u0144 archeologicznych, stanowi\u0105 w\u0142asno\u015b\u0107 Skarbu Pa\u0144stwa <\/em>(art. 35).<\/p><\/blockquote>

Zabytki archeologiczne stanowi\u0105 szczeg\u00f3ln\u0105 grup\u0119 zabytk\u00f3w ruchomych. Aby archeolodzy mogli je w\u0142a\u015bciwie zidentyfikowa\u0107, musz\u0105 zna\u0107 kontekst odkrycia (miejsce, otoczenie, okoliczno\u015bci). Obiekty pochodz\u0105ce z dobrze prowadzonych bada\u0144 dostarczaj\u0105 badaczom \u2013 a za ich po\u015brednictwem ca\u0142emu spo\u0142ecze\u0144stwu \u2013 informacji nie tylko o czasie powstania i u\u017cytkowania zabytku, ale r\u00f3wnie\u017c o okoliczno\u015bciach historycznych. Na przyk\u0142ad, czy zabytek jest pozosta\u0142o\u015bci\u0105 po zniszczeniu grodu lub osady, a mo\u017ce zosta\u0142 z\u0142o\u017cony w ziemi jako dar grobowy. Wyrwanie zabytku z kontekstu \u015brodowiskowego prowadzi do zaprzepaszczenia szansy na zdobycie takiej wiedzy.<\/p>\r\n\r\n\r\n

\"Ilustracja
Ilustracja z “Encyklopedii staropolskiej”: 1) w\u0142\u00f3cznia \u015bw. Maurycego, 2) \u015bwi\u0119ta lanca cesarska, 3) w\u0142\u00f3cznia rycerza lechickiego<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n\r\n

Generalnie konstrukcja \u015bredniowiecznej w\u0142\u00f3czni sk\u0142ada\u0142a si\u0119 z dw\u00f3ch element\u00f3w: drewnianego drzewca oraz \u017celaznego grotu. Ze wzgl\u0119du na substancje organiczne drzewce praktycznie nie zachowa\u0142y si\u0119 do czas\u00f3w wsp\u00f3\u0142czesnych, znane s\u0105 g\u0142\u00f3wnie z przedstawie\u0144 ikonograficznych. Natomiast groty by\u0142y wykonywane z trwalszego materia\u0142u, dzi\u0119ki czemu mo\u017cna je odkrywa\u0107 i charakteryzowa\u0107, dziel\u0105c na grupy wed\u0142ug d\u0142ugo\u015bci, szeroko\u015bci, kszta\u0142tu i wagi.<\/p>

Grot ze wsi Leszkowy zalicza si\u0119 do typu lancetowatego, ze wzgl\u0119du na masywny kszta\u0142t li\u015bcia o przekroju romboidalnym. Tuleja grotu, s\u0142u\u017c\u0105ca do osadzenia na drzewcu, ma przekr\u00f3j wielok\u0105tny. Jest to najprostsza i najbardziej uniwersalna forma grotu, i dlatego te\u017c trudna do datowania. Gdyby badacze znali kontekst odkrycia, mogliby u\u015bci\u015bli\u0107 daty na podstawie ewentualnych zabytk\u00f3w towarzysz\u0105cych. Na tym w\u0142a\u015bnie polega warto\u015b\u0107 naukowa grotu \u2013 na zbiorze informacji, kt\u00f3re mo\u017cna wyczyta\u0107 z samego zabytku.<\/p>

Warto\u015b\u0107 historyczna oznacza, \u017ce zabytek jest \u015bwiadectwem minionych czas\u00f3w. W\u0142\u00f3cznie (zwane te\u017c lancea<\/em>) by\u0142y podstawow\u0105 broni\u0105 \u015bredniowiecznych wojownik\u00f3w, wielokrotnie przedstawianych w ikonografii, np. na tkaninie z Bayeux czy w \u017ar\u00f3d\u0142ach pisanych, takich jak opis bitwy grunwaldzkiej pi\u00f3ra D\u0142ugosza. Co wi\u0119cej, w\u0142\u00f3cznie bywa\u0142y atrybutami w\u0142adzy i rekwizytami obrz\u0119dowymi, czego najs\u0142ynniejszym przyk\u0142adem jest w\u0142\u00f3cznia \u015bw. Maurycego, przekazana Chrobremu przez cesarza Ottona III na zje\u017adzie gnie\u017anie\u0144skim. Wielu \u015bredniowiecznych w\u0142adc\u00f3w by\u0142o przedstawianych na monetach lub nagrobkach w pozach z w\u0142\u00f3czni\u0105 w d\u0142oniach.<\/p>\r\n\r\n\r\n

\"BayeuxTapestryScenea\"
Fragment tkaniny z Bayeux (XI w.)<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n\r\n

Warto\u015b\u0107 u\u017cytkowa w\u0142\u00f3czni przejawia\u0142a si\u0119 na polu bitwy, gdzie przydawa\u0142y si\u0119 jako bro\u0144 kolna. Lekko zbrojni je\u017ad\u017acy zadawali szybkie pchni\u0119cia. Piesi wojownicy mogli zadawa\u0107 ciosy z wolnej r\u0119ki, niemal w ka\u017cdym kierunku, wykorzystuj\u0105c do tego si\u0142\u0119 ca\u0142ego ramienia. W\u0142\u00f3cznie mo\u017cna by\u0142o te\u017c wbi\u0107 uko\u015bnie w ziemi\u0119 przed szykami zwartej piechoty, stawiaj\u0105c w ten spos\u00f3b zapor\u0119 trudn\u0105 do pokonania dla wojownik\u00f3w konnych. Innym, nie mniej popularnym, zastosowaniem w\u0142\u00f3czni by\u0142o u\u017cywanie ich jako broni my\u015bliwskiej.<\/p>

Instytucja, kt\u00f3ra przyjmuje pod opiek\u0119 zabytki, zobowi\u0105zuje si\u0119 do zapewnienia im w\u0142a\u015bciwych warunk\u00f3w przechowywania i opieki konserwatorskiej, a tak\u017ce do udost\u0119pniania ich w celach naukowych. Warto\u015b\u0107 estetyczn\u0105 zabytku naj\u0142atwiej jest doceni\u0107 przy okazji zwiedzania muzeum. \u015aredniowieczny grot z Leszkow\u00f3w b\u0119dzie mo\u017cna obejrze\u0107 na nowej wystawie sta\u0142ej w Domu Przyrodnik\u00f3w, po zako\u0144czeniu remontu zabytkowej kamienicy przy ul. Mariackiej 25\/26.<\/p>\r\n\r\n\r\n

Tekst: Katarzyna Patalon<\/strong><\/em>
<\/em><\/strong>Redakcja: Marcin Fedoruk<\/em>
Zdj\u0119cie zabytku: Joanna Szmit<\/em>
<\/em>Opracowanie graficzne: Lidia Nadolska<\/em><\/p>\r\n\r\n