{"id":11840,"date":"2022-07-29T10:25:57","date_gmt":"2022-07-29T08:25:57","guid":{"rendered":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/?p=11840"},"modified":"2023-01-16T11:19:35","modified_gmt":"2023-01-16T10:19:35","slug":"topor-bojowy-z-malborka","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/zabytek-miesiaca\/zabytek-miesiaca-archiwum-2022\/topor-bojowy-z-malborka\/","title":{"rendered":"Top\u00f3r bojowy z Malborka. Zabytek Miesi\u0105ca MAG – sierpie\u0144 2022"},"content":{"rendered":"
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\"Topor\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t

W 1968 roku z fosy zamkowej w Malborku wydobyto ostrze \u015bredniowiecznego topora bojowego. Do odkrycia dosz\u0142o przypadkowo, w trakcie uk\u0142adania kabla elektrycznego w ziemi.<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Badania archeologiczne dowodz\u0105, \u017ce topory nale\u017c\u0105 do najstarszych typ\u00f3w narz\u0119dzi u\u017cywanych przez cz\u0142owieka. Ju\u017c w epoce kamienia s\u0142u\u017cy\u0142y do r\u0105bania i uderzania. Przyjmuje si\u0119, \u017ce prototypem topora by\u0142 prosty kij z obci\u0105\u017conym ko\u0144cem. Na ziemiach polskich w V tysi\u0105cleciu przed nasz\u0105 er\u0105 kamienne ostrza takich narz\u0119dzi zaopatrzono w otw\u00f3r do mocowania trzonka. Forma ostrza zale\u017ca\u0142a od potrzeb u\u017cytkownika \u2013 przedmiot m\u00f3g\u0142 by\u0107 maczug\u0105, m\u0142otkiem, motyk\u0105 lub w\u0142a\u015bnie toporem. Takie narz\u0119dzia mia\u0142y r\u00f3\u017cne zastosowania, mog\u0142y s\u0142u\u017cy\u0107 do pracy w gospodarstwie domowym albo do spe\u0142niania ofiary rytualnej, a w niekt\u00f3rych kulturach epoki br\u0105zu bywa\u0142y \u015brodkiem p\u0142atniczym.<\/p>

Z czasem top\u00f3r sta\u0142 si\u0119 bardzo popularn\u0105 broni\u0105, za\u015b ostrza ewoluowa\u0142y. Najstarsze okazy s\u0105 wykonane z poro\u017ca i kamienia, p\u00f3\u017aniejsze z r\u00f3\u017cnych stop\u00f3w metali: miedzi, br\u0105zu i \u017celaza. Od czas\u00f3w historycznych topory produkuje si\u0119 z twardej i wytrzyma\u0142ej stali.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Symbol topora jest r\u00f3wnie\u017c jednym z najstarszych polskich gode\u0142 szlacheckich. Najwcze\u015bniejszy znany wizerunek to piecz\u0119\u0107 \u017begoty, wojewody krakowskiego z lat 1282\u20131285. Herb szlachecki Top\u00f3r by\u0142 popularny w\u015br\u00f3d rod\u00f3w osiad\u0142ych na ziemi krakowskiej, lubelskiej, sandomierskiej oraz na Mazowszu, a po 1413 roku aktem unii horodelskiej zosta\u0142 przeniesiony na Litw\u0119. Obecnie Topora u\u017cywa ponad 630 rod\u00f3w, w tym magnaci T\u0119czy\u0144scy i Ossoli\u0144scy. Toporczykiem by\u0142 tak\u017ce poeta i dramaturg Cyprian Kamil Norwid.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\"Herb\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
Herb szlachecki Top\u00f3r wed\u0142ug Tadeusza Gajla (\"Herbarz polski: od \u015bredniowiecza do XX wieku\", Gda\u0144sk 2007). \u0179r\u00f3d\u0142o: Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0).<\/figcaption>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/figure>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\"PL\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
Herb Top\u00f3r i jego odmiany wed\u0142ug \"Tablic odmian herbowych\" Stanis\u0142awa Teodora Chrz\u0105\u0144skiego.<\/figcaption>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/figure>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Topory bojowe s\u0105 szczeg\u00f3ln\u0105 odmian\u0105 topor\u00f3w, zaprojektowan\u0105 specjalnie do walki. Zalicza si\u0119 je do broni obuchowej. We wczesnych \u017ar\u00f3d\u0142ach pisanych brakuje informacji na temat u\u017cycia topor\u00f3w bojowych w Polsce. Nie wspomina o tym Gall ani Thietmar. Jednym z nielicznych dowod\u00f3w na u\u017cywanie topor\u00f3w do walki jest ikonograficzne przedstawienie na drzwiach gnie\u017anie\u0144skich, wykonanych w XII wieku dla ko\u015bcio\u0142a roma\u0144skiego konsekrowanego w 1097 roku. Przyjmuje si\u0119, \u017ce drzwi ze scenami z \u017cycia \u015bw. Wojciecha powsta\u0142y w czasach rozbicia dzielnicowego, mi\u0119dzy rokiem 1175 a 1200. W scenie \u015bmierci \u015bw. Wojciecha wida\u0107, jak jeden z pruskich wojownik\u00f3w dzier\u017cy top\u00f3r o kr\u00f3tkiej r\u0119koje\u015bci.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\"Fragment\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
Fragment Drzwi Gnie\u017anie\u0144skich. \u0179r\u00f3d\u0142o: \"Drzwi Gnie\u017anie\u0144skie\" pod red. Micha\u0142a Walickiego, t. 2, Wroc\u0142aw 1956.<\/figcaption>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/figure>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Podobny top\u00f3r wida\u0107 na p\u0142askorze\u017abie zdobi\u0105cej kapitel kolumny na zamku \u015brednim w Malborku (dok\u0142adnie w infirmerii, czyli pomieszczeniu s\u0142u\u017c\u0105cym jako szpital lub przytu\u0142ek). Tam r\u00f3wnie\u017c bro\u0144 jest trzymana przez wojownika pruskiego. Oba przedstawienia ikonograficzne, to z Gniezna i to z Malborka, \u015bwiadcz\u0105 o szerokich ramach chronologicznych i d\u0142ugotrwa\u0142ym u\u017cytkowaniu tego typu topor\u00f3w przez Prus\u00f3w.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\"Kolumna\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
Kolumna na zamku w Malborku. Fot. Bo\u017cena i Lech Oko\u0144scy, Muzeum Zamkowe w Malborku.<\/figcaption>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/figure>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Ostrze topora z Malborka jest przechowywane w Muzeum Archeologicznym w Gda\u0144sku. Ten okaz wykuto z \u017celaza. Ostrze by\u0142o osadzone zapewne na kr\u00f3tkim drewnianym toporzysku. Top\u00f3r s\u0142u\u017cy\u0142 do uderzania, zapewniaj\u0105c znaczn\u0105 celno\u015b\u0107 ciosu; mo\u017cna by\u0142o te\u017c nim rzuca\u0107, ra\u017c\u0105c przeciwnika na odleg\u0142o\u015b\u0107.<\/p>

Ostrze zachowa\u0142o si\u0119 w dobrym stanie. Na jego powierzchni wida\u0107 \u015blady po uderzaniu w twardy przedmiot. Obuch (m\u0142otek) jest lekko zbity. Forma topora pozwala datowa\u0107 go na XI w. i zaliczy\u0107 do III grupy wed\u0142ug klasyfikacji Andrzeja Nadolskiego (\u201eStudia nad uzbrojeniem polskim w X, XI i XII wieku\u201d<\/em>, \u0141\u00f3d\u017a 1954, s. 43). Jednak kontekst, w jakim odkryto zabytek (zamkowa fosa), przesuwa jego datowanie na koniec XIII w.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\"MAG\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
Ostrze topora z Malborka, ze zbior\u00f3w Muzeum Archeologicznego w Gda\u0144sku. Fot. Zofia Grunt.<\/figcaption>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/figure>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t<\/i>\t\t\t\t<\/span>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t
\n\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\tWYMIARY ZABYTKU\t\t\t\t\t\t<\/span>\n\t\t\t\t\t<\/h2>\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

d\u0142ugo\u015b\u0107 og\u00f3lna:<\/p><\/td>

22,5 cm<\/td><\/tr>
szeroko\u015b\u0107 lekko \u0142ukowatego ostrza: <\/td>19,2 cm<\/td><\/tr>
szeroko\u015b\u0107 osady: <\/td>4,9 cm<\/td><\/tr>
d\u0142ugo\u015b\u0107 m\u0142otka: <\/td>0,3 cm<\/td><\/tr>

\u015brednica otworu na stylisko:<\/p><\/td>

3,9 cm<\/td><\/tr>
wysoko\u015b\u0107 osady z w\u0105sami: <\/td>6,1 cm<\/td><\/tr>
waga: <\/td>0,97 kg<\/td><\/tr><\/tbody><\/table>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Bior\u0105c pod uwag\u0119 analogiczne znaleziska na pograniczu pomorsko-pruskim, takie topory mo\u017cna uzna\u0107 za charakterystyczne dla tych teren\u00f3w. Wiadomo r\u00f3wnie\u017c, \u017ce by\u0142y u\u017cywane zar\u00f3wno przez Prus\u00f3w, jak i przez S\u0142owian. Podobne topory pochodz\u0105 ze strefy nadba\u0142tyckiej: od obszaru zaj\u0119tego przez Prus\u00f3w (Litwa) a\u017c do terytorium plemiennego S\u0142owian po\u0142abskich (Niemcy).<\/p>

Wyniki bada\u0144 archeologicznych wskazuj\u0105, \u017ce topory we wczesno\u015bredniowiecznej, piastowskiej Polsce by\u0142y broni\u0105 powszechn\u0105, a nawet pospolit\u0105. Ich popularno\u015b\u0107 wynika\u0142a z uniwersalno\u015bci; po prostu nadawa\u0142y si\u0119 do r\u00f3\u017cnych zastosowa\u0144. Granica mi\u0119dzy or\u0119\u017cem a narz\u0119dziem by\u0142a p\u0142ynna. D\u0142ugie toporzysko (r\u0119koje\u015b\u0107) pozwala\u0142o traktowa\u0107 top\u00f3r jako lask\u0119, a w razie potrzeby mo\u017cna go by\u0142o u\u017cy\u0107 tak\u017ce do prac ciesielskich.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Tekst: Marcin Jagusiak<\/strong><\/em>
<\/em><\/strong>Redakcja: Marcin Fedoruk<\/em>
Zdj\u0119cia zabytku: Zofia Grunt<\/em>
<\/em>Opracowanie graficzne: Lidia Nadolska<\/em><\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W 1968 roku z fosy zamkowej w Malborku wydobyto ostrze \u015bredniowiecznego topora bojowego. Do odkrycia dosz\u0142o przypadkowo, w trakcie uk\u0142adania kabla elektrycznego w ziemi. Badania archeologiczne dowodz\u0105, \u017ce topory nale\u017c\u0105 do najstarszych typ\u00f3w narz\u0119dzi u\u017cywanych przez cz\u0142owieka. Ju\u017c w epoce kamienia s\u0142u\u017cy\u0142y do r\u0105bania i uderzania. Przyjmuje si\u0119, \u017ce prototypem topora by\u0142 prosty kij z […]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":11896,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[116],"tags":[],"class_list":["post-11840","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-zabytek-miesiaca-archiwum-2022"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11840","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11840"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11840\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/11896"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11840"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11840"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11840"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}