{"id":12651,"date":"2022-11-02T09:19:18","date_gmt":"2022-11-02T08:19:18","guid":{"rendered":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/?p=12651"},"modified":"2023-01-16T11:19:35","modified_gmt":"2023-01-16T10:19:35","slug":"oliwna-lampka-szklana","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/zabytek-miesiaca\/zabytek-miesiaca-archiwum-2022\/oliwna-lampka-szklana\/","title":{"rendered":"Oliwna lampka szklana. Zabytek Miesi\u0105ca MAG – listopad 2022"},"content":{"rendered":"
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\"Zabytek\t\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Fragmenty szklanych lampek oliwnych nale\u017c\u0105 do nielicznych i zarazem specyficznych znalezisk w Gda\u0144sku. Pojawiaj\u0105 si\u0119 najcz\u0119\u015bciej w zwi\u0105zku z budynkami sakralnymi. Fakt, \u017ce znajduje si\u0119 ich niewiele w materiale zabytkowym pochodz\u0105cym z parceli miejskich, mo\u017ce wynika\u0107 zar\u00f3wno ze sporadycznego wykorzystywania takich lampek w budynkach \u015bwieckich, jak i z trudno\u015bci w rozpoznaniu pozosta\u0142o\u015bci lampek w\u015br\u00f3d r\u00f3\u017cnych szklanych artefakt\u00f3w.<\/h2>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Prezentowany egzemplarz, ze zbior\u00f3w Muzeum Archeologicznego w Gda\u0144sku, pochodzi z fosy b\u0119d\u0105cej cz\u0119\u015bci\u0105 fortyfikacji G\u0142\u00f3wnego Miasta<\/strong>, czyli z obszaru zamieszkiwanego niegdy\u015b przez najzamo\u017cniejszych obywateli. Swoim kszta\u0142tem nawi\u0105zuje do XV- i XVI-wiecznych znalezisk z Lubeki.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\"Lampka\t\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
Lampka oliwna ze zbior\u00f3w Muzeum Archeologicznego w Gda\u0144sku (fot. Zofia Grunt)<\/figcaption>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/figure>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Naczynia czy pojemniki interpretowane wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie jako lampy maj\u0105 genez\u0119 bliskowschodni\u0105.<\/strong> Wyst\u0119powa\u0142y w wielu okresach historycznych, wsp\u00f3\u0142istniej\u0105c ze swoimi ceramicznymi odpowiednikami.<\/p>

Stosowano je g\u0142\u00f3wnie do o\u015bwietlania miejsc sakralnych.<\/strong> Pojawia\u0142y si\u0119 w antycznych nekropoliach i by\u0142y zwi\u0105zane z poga\u0144skimi obrz\u0119dami pogrzebowymi w pierwszych wiekach naszej ery. Znaczenie symboliczne przypisywano im r\u00f3wnie\u017c w trzech religiach monoteistycznych. Wn\u0119trza synagog o\u015bwietla\u0142y menory, czyli siedmioramienne \u015bwieczniki, w kt\u00f3rych pierwotnie znajdowa\u0142y si\u0119 w\u0142a\u015bnie lampki oliwne, z czasem zast\u0105pione przez \u015bwiece. Szklane lampy by\u0142y te\u017c powszechne w sztuce islamu. Roz\u015bwietla\u0142y zar\u00f3wno meczety, jak i prywatne pa\u0142ace, pe\u0142ni\u0105c funkcj\u0119 wa\u017cnego elementu dekoracyjnego w architekturze osma\u0144skiej. Lampy pali\u0142y si\u0119 w \u015bwi\u0105tyniach, klasztorach, a tak\u017ce przy grobach m\u0119czennik\u00f3w, osobisto\u015bci duchownych i \u015bwieckich.<\/p>

Zawieszano je pojedynczo lub zgrupowane w wyszukanych \u017cyrandolach, zwanych polikandelami. Inny spos\u00f3b mocowania lamp polega\u0142 na osadzaniu w\u0105skich korpus\u00f3w na specjalnych podstawach, tr\u00f3jnogach. Niekiedy lampki oliwne trzymano w d\u0142oniach, co pokazuj\u0105 na przyk\u0142ad rze\u017aby z klasztoru \u015bw. Anny w Lubece.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\"Rzezba\t\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
Rze\u017aba z klasztoru \u015bw. Anny w Lubece (fot. Bogdan Ko\u015bci\u0144ski)<\/figcaption>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/figure>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\"Lampka\t\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
Lampka oliwna na ilustracji w \"Codex Manesse\", folio 48v (XIV w.)<\/figcaption>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/figure>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\"Lampa\t\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
Lampa oliwna na ilustracji w \"Speculum humanae salvationis...\" (XV w.), ze zbior\u00f3w Bayerische Staatsbibliothek w Monachium<\/figcaption>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/figure>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\"Lampa\t\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
Lampa w Hagii Sophii (fot. Alet123, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0)<\/figcaption>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/figure>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Prawdopodobnie wi\u0119kszo\u015b\u0107 korpusu by\u0142a wype\u0142niona wod\u0105, a na wierzchu unosi\u0142a si\u0119 warstwa p\u0142ynnego t\u0142uszczu, w kt\u00f3rym umieszczano knot. Lampy oliwne zu\u017cywa\u0142y tyle samo t\u0142uszczu co lampy terakotowe, jednak dawa\u0142y znacznie wi\u0119cej \u015bwiat\u0142a<\/strong>; by\u0142y przejrzystsze i mia\u0142y mocniejszy, bardziej rozproszony p\u0142omie\u0144.<\/p>

Utrzymywanie zapalonych lamp by\u0142o kosztowne, dlatego hojni darczy\u0144cy przekazywali ko\u015bcio\u0142om darowizny, \u201eaby pali\u0142y si\u0119 \u015bwiat\u0142a\u201d.<\/p>

Generalnie wyroby szklane w \u015bredniowieczu by\u0142y drogie i ekskluzywne<\/strong>. Posiadali je najbogatsi: osoby zwi\u0105zane z dworem, duchowni, mieszczanie, kupcy. Szklanych naczy\u0144 u\u017cywano na wa\u017cnych ucztach, za\u015b mrok w komnatach roz\u015bwietla\u0142y w\u0142a\u015bnie szklane lampy. Wydaje si\u0119, \u017ce by\u0142y one atrakcyjniejsze od ceramicznych (dla tych, kt\u00f3rzy mogli sobie na nie pozwoli\u0107).<\/p>

Trudno stwierdzi\u0107 jednoznacznie, w jakich okoliczno\u015bciach pojedyncze egzemplarze lamp trafia\u0142y do rezydencji czy dom\u00f3w mieszcza\u0144skich. Szczeg\u00f3lnie te o oryginalnych kszta\u0142tach, bogato zdobione \u2013 czy by\u0142y specjalnymi podarunkami? A mo\u017ce pami\u0105tkami z dalekich podr\u00f3\u017cy, oryginalnymi dekoracjami albo kolejnymi luksusowymi przedmiotami manifestuj\u0105cymi wysok\u0105 pozycj\u0119 spo\u0142eczn\u0105 pana domu?<\/p>

Jedno wiadomo z pewno\u015bci\u0105: znaleziska interpretowane jako lampy zawsze podnosi\u0142y status miejsca, w kt\u00f3rym si\u0119 znajdowa\u0142y.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Tekst: Olga Krukowska<\/em><\/strong>
<\/em>Redakcja: Marcin Fedoruk<\/em>
Zdj\u0119cie zabytku: Zofia Grunt
<\/em>Opracowanie graficzne: Lidia Nadolska<\/em><\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Fragmenty szklanych lampek oliwnych nale\u017c\u0105 do nielicznych i zarazem specyficznych znalezisk w Gda\u0144sku. Pojawiaj\u0105 si\u0119 najcz\u0119\u015bciej w zwi\u0105zku z budynkami sakralnymi. Fakt, \u017ce znajduje si\u0119 ich niewiele w materiale zabytkowym pochodz\u0105cym z parceli miejskich, mo\u017ce wynika\u0107 zar\u00f3wno ze sporadycznego wykorzystywania takich lampek w budynkach \u015bwieckich, jak i z trudno\u015bci w rozpoznaniu pozosta\u0142o\u015bci lampek w\u015br\u00f3d r\u00f3\u017cnych […]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":12653,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[116],"tags":[],"class_list":["post-12651","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-zabytek-miesiaca-archiwum-2022"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12651","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12651"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12651\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/12653"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12651"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=12651"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=12651"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}