{"id":12863,"date":"2022-11-24T08:53:22","date_gmt":"2022-11-24T07:53:22","guid":{"rendered":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/?p=12863"},"modified":"2026-10-11T19:50:39","modified_gmt":"2026-10-11T17:50:39","slug":"rekojesc-bez-ostrza","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/zabytek-miesiaca\/zabytek-miesiaca-archiwum-2022\/rekojesc-bez-ostrza\/","title":{"rendered":"R\u0119koje\u015b\u0107 bez ostrza. Zabytek Miesi\u0105ca MAG &#8211; grudzie\u0144 2022"},"content":{"rendered":"<figure class=\"wp-block-image size-full\"><a href=\"https:\/\/archeologia.you2.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/Zabytek_Miesiaca_MAG-grudzien_2022-plakat_tiny.jpg\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/archeologia.you2.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/Zabytek_Miesiaca_MAG-grudzien_2022-plakat_tiny.jpg\" alt=\"Zabytek Miesiaca MAG grudzien  plakat tiny\" \/><\/a><\/figure>\r\n\r\n\r\n<h1><strong>Prezentowan\u0105 r\u0119koje\u015b\u0107 odkryto podczas bada\u0144 archeologicznych w 2006 roku w pobli\u017cu Baszty \u0141ab\u0119d\u017a, kt\u00f3ra strzeg\u0142a dawnego portu w Gda\u0144sku.<\/strong><\/h1>\r\n\r\n\r\n<p>Od jakiej broni pochodzi? Trudno stwierdzi\u0107. Niestety, ostrze nie zachowa\u0142o si\u0119, a to jest element niezb\u0119dny do jednoznacznej interpretacji.<\/p><p>Szcz\u0105tki \u017celaznej g\u0142owni maj\u0105 przekr\u00f3j tr\u00f3jk\u0105tny, wi\u0119c <strong>najpewniej by\u0142a to bro\u0144 jednosieczna<\/strong>. Je\u015bli szuka\u0107 analogii, to najwi\u0119cej podobie\u0144stw wida\u0107 w zestawieniu tej r\u0119koje\u015bci z kordami z XV i XVI wieku. Jednak zabytek wykazuje tak\u017ce cechy typowe dla niekt\u00f3rych szabli i pa\u0142aszy u\u017cywanych w XV\u2013XVII wieku.<\/p>\r\n\r\n\r\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><a href=\"https:\/\/archeologia.you2.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/MAG_GD_255_3_7_4031-08280_2000px_tiny.jpg\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/archeologia.you2.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/MAG_GD_255_3_7_4031-08280_2000px_tiny.jpg\" alt=\"MAG GD      px tiny\" \/><\/a><\/figure>\r\n\r\n\r\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><a href=\"https:\/\/archeologia.you2.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/MAG_GD_255_3_7_4031-08287_2000px_tiny.jpg\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/archeologia.you2.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/MAG_GD_255_3_7_4031-08287_2000px_tiny.jpg\" alt=\"MAG GD      px tiny\" \/><\/a><\/figure>\r\n\r\n\r\n<p>Trudno te\u017c okre\u015bli\u0107 okoliczno\u015bci, w jakich bro\u0144 uleg\u0142a uszkodzeniu. Nie wiadomo, kto si\u0119 ni\u0105 pos\u0142ugiwa\u0142. Mog\u0142a by\u0107 to bro\u0144 osobista mieszczanina albo bro\u0144 znajduj\u0105ca si\u0119 na wyposa\u017ceniu garnizonu miejskiego. A mo\u017ce nale\u017ca\u0142a do kogo\u015b z armii kr\u00f3lewskiej z czas\u00f3w wojny mi\u0119dzy Gda\u0144skiem a Koron\u0105? Pomimo niedostatku informacji wiadomo, \u017ce podobne r\u0119koje\u015bci by\u0142y dzier\u017cone przez uczestnik\u00f3w wydarze\u0144 grudniowych w XVI wieku\u2026<\/p>\r\n\r\n\r\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><a href=\"https:\/\/archeologia.you2.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/Gdanska_piechota_zaciezna-tiny-scaled.jpg\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/archeologia.you2.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/Gdanska_piechota_zaciezna-tiny-scaled.jpg\" alt=\"Gdanska piechota zaciezna tiny scaled\" \/><\/a><figcaption class=\"wp-element-caption\">Gda\u0144ska piechota na malowidle z ko\u0144ca XVI w. w Dworze Artusa w Gda\u0144sku <br>(Gyddanyzc, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons).<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n\r\n<p>Rok 1575. Rzeczpospolita stan\u0119\u0142a na skraju wojny domowej. W wyniku drugiej wolnej elekcji senat w dniu 12 grudnia ustanowi\u0142 cesarza Maksymiliana II Habsburga kr\u00f3lem Polski i wielkim ksi\u0119ciem litewskim. Jednak wi\u0119kszo\u015b\u0107 szlachty wola\u0142a widzie\u0107 na tronie c\u00f3rk\u0119 Zygmunta I Starego, Ann\u0119 Jagiellonk\u0119. Dlatego 15 grudnia obwo\u0142ano j\u0105 kr\u00f3lem (tak, \u201ekr\u00f3lem\u201d w\u0142a\u015bnie, nie \u201ekr\u00f3low\u0105\u201d). A dzie\u0144 wcze\u015bniej, 14 grudnia, og\u0142oszono kr\u00f3lem tak\u017ce jej przysz\u0142ego m\u0119\u017ca, ksi\u0119cia Siedmiogrodu, Stefana Batorego.<\/p><p>Sytuacja w Rzeczpospolitej by\u0142a napi\u0119ta i dosz\u0142o do kilku star\u0107. W\u0142adze Gda\u0144ska opowiedzia\u0142y si\u0119 za Habsburgiem, a w\u0142a\u015bciwie przeciwko Batoremu.<\/p><p>Nawet po \u015bmierci Maksymiliana II (zmar\u0142 12 pa\u017adziernika 1576 r.) wrogo\u015b\u0107 wci\u0105\u017c narasta\u0142a. W ko\u0144cu wybuch\u0142a wojna mi\u0119dzy Koron\u0105 a bogatym, wspieranym z zagranicy Gda\u0144skiem.<\/p>\r\n\r\n\r\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><a href=\"https:\/\/archeologia.you2.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/Stefan_Batory.jpg\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/archeologia.you2.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/Stefan_Batory.jpg\" alt=\"Stefan Batory\" \/><\/a><figcaption class=\"wp-element-caption\">Portret Stefana Batorego, obraz XVIII-wieczny (malarz nieznany) ze zbior\u00f3w Litewskiego Muzeum Narodowego.<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n\r\n<p>Nied\u0142ugo po wielkiej bitwie pod Lubiszewem dosz\u0142o do obl\u0119\u017cenia Gda\u0144ska przez armi\u0119 kr\u00f3lewsk\u0105. Po krwawych walkach pod murami Batory zdecydowa\u0142 odst\u0105pi\u0107 i na\u0142o\u017cy\u0107 blokad\u0119 na miasto. Ale flota miejska wci\u0105\u017c prowadzi\u0142a dzia\u0142ania zaczepne, organizuj\u0105c \u0142upie\u017ccze wyprawy.<\/p><p>Po wielu miesi\u0105cach zaci\u0119tych walk na Pomorzu i Warmii 16 grudnia 1577 roku Stefan Batory uroczy\u015bcie wkroczy\u0142 do Gda\u0144ska. Monarcha odnowi\u0142 przywileje dla miasta, a gda\u0144szczanie uznali go za swojego kr\u00f3la i zap\u0142acili kontrybucje.<\/p><p>12 grudnia 1586 roku kr\u00f3l Polski, wielki ksi\u0105\u017c\u0119 litewski i ksi\u0105\u017c\u0119 siedmiogrodzki zmar\u0142. Mimo niech\u0119ci, jak\u0105 napotyka\u0142 ze strony cz\u0119\u015bci poddanych, wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie wi\u0119kszo\u015b\u0107 historyk\u00f3w uwa\u017ca Stefana Batorego za jednego z wybitniejszych w\u0142adc\u00f3w Rzeczpospolitej. Kojarzony jest z postaci\u0105 dumnego kr\u00f3la z szabl\u0105 u boku.<\/p>\r\n\r\n\r\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><a href=\"https:\/\/archeologia.you2.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/Oblezenie_Gdanska.jpg\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/archeologia.you2.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/Oblezenie_Gdanska.jpg\" alt=\"Oblezenie Gdanska\" \/><\/a><figcaption class=\"wp-element-caption\">Fragment ryciny ilustruj\u0105cej obl\u0119\u017cenie Gda\u0144ska w 1577 r.<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n<figure class=\"mag-video-embed\"><iframe src=\"https:\/\/www.youtube-nocookie.com\/embed\/CV-5GEqxgK4\" title=\"YouTube video player\" loading=\"lazy\" allow=\"accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share\" allowfullscreen><\/iframe><figcaption><a href=\"https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=CV-5GEqxgK4\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\">Open the video on YouTube<\/a><\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n<p>Sama <strong>r\u0119koje\u015b\u0107<\/strong> ze zbior\u00f3w Muzeum Archeologicznego w Gda\u0144sku <strong>zachowa\u0142a si\u0119 niemal idealnie<\/strong>.<\/p><p>Jelec o asymetrycznym kszta\u0142cie, z wyd\u0142u\u017conym przednim ramieniem, ma form\u0119 walca zw\u0119\u017caj\u0105cego si\u0119 do cz\u0119\u015bci \u015brodowej, gdzie gwa\u0142townie si\u0119 zgrubia, nabieraj\u0105c kszta\u0142tu trapezowatej sztabki. Na \u015brodku jelca, na obu bokach, s\u0105 okr\u0105g\u0142e otwory. Mog\u0105 by\u0107 to pozosta\u0142o\u015bci po popularnej tarczce os\u0142aniaj\u0105cej d\u0142o\u0144 z bok\u00f3w jelca. Przy czym zwykle taka tarczka znajdowa\u0142a si\u0119 tylko z prawej strony broni. Drugi otw\u00f3r m\u00f3g\u0142 wi\u0119c by\u0107 przeznaczony na nit mocuj\u0105cy, ewentualnie na rzadziej spotykan\u0105 tarczk\u0119 z lewej. Uchwyt r\u0119koje\u015bci jest p\u0142aski. Z obu stron ma drewniane listwy, p\u00f3\u0142okr\u0105g\u0142e w przekroju.<\/p>\r\n\r\n\r\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><a href=\"https:\/\/archeologia.you2.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/MAG_GD_255_3_7_4031-4_2000px-tiny.jpg\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/archeologia.you2.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/MAG_GD_255_3_7_4031-4_2000px-tiny.jpg\" alt=\"MAG GD      px tiny\" \/><\/a><\/figure>\r\n\r\n\r\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><a href=\"https:\/\/archeologia.you2.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/MAG_GD_255_3_7_4031-7_2000px-tiny.jpg\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/archeologia.you2.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/MAG_GD_255_3_7_4031-7_2000px-tiny.jpg\" alt=\"MAG GD      px tiny\" \/><\/a><\/figure>\r\n\r\n\r\n<p>Najbardziej widowiskowym elementem tego zabytku jest <strong>mosi\u0119\u017cna g\u0142owica<\/strong>, bogato zdobiona i <strong>stylizowana na g\u0142ow\u0119 bestii<\/strong>, smoka lub w\u0119\u017ca.<\/p><p>Skierowany ku przodowi guzek (broda bestii) nadaje g\u0142owicy dziobowaty kszta\u0142t; by\u0142o to cz\u0119sto spotykane w broni jednosiecznej od XV do XVI\/XVII wieku. <strong>Co ciekawe, mosi\u0119\u017cna g\u0142owica os\u0142ania wcze\u015bniejsz\u0105, drewnian\u0105!<\/strong> Tak\u0105 konstrukcj\u0119 znajduje si\u0119 rzadko. Co jeszcze ciekawsze, drewniana g\u0142owica r\u00f3wnie\u017c jest stylizowana na podobn\u0105 g\u0142ow\u0119 bestii, cho\u0107 jej zdobienie cechuje si\u0119 mniejsz\u0105 szczeg\u00f3\u0142owo\u015bci\u0105. A to mo\u017ce sugerowa\u0107, \u017ce ten motyw estetyczny mia\u0142 symboliczne znaczenie dla tajemniczego w\u0142a\u015bciciela broni.<\/p>\r\n\r\n\r\n<p style=\"text-align: right\">Tekst: <strong><em>Marek Kuik<\/em><\/strong><em><br \/><\/em>Redakcja: <em>Marcin Fedoruk<\/em><br \/>Zdj\u0119cia zabytku i realizacja wideo: <em>Zofia Grunt<br \/><\/em>Opracowanie graficzne: <em>Lidia Nadolska<\/em><\/p>\r\n\r\n<figure class=\"mag-external-media\" style=\"max-width:560px\"><iframe src=\"https:\/\/sketchfab.com\/models\/89d2630875fd4d99935c4e07ac2368f4\/embed?ui_infos=0\" title=\"R\u0119koje\u015b\u0107 broni jednosiecznej\" width=\"560\" height=\"315\" loading=\"lazy\" allow=\"autoplay; fullscreen; xr-spatial-tracking; encrypted-media; picture-in-picture\" allowfullscreen><\/iframe><figcaption><a href=\"https:\/\/sketchfab.com\/models\/89d2630875fd4d99935c4e07ac2368f4\/embed?ui_infos=0\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\">Otw\u00f3rz materia\u0142 w osobnej karcie<\/a><\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/archeologia.you2.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/GDANSK_LECH_WALESA_AIRPORT_logo.png\" alt=\"GDANSK LECH WALESA AIRPORT logo\" \/><\/figure>\r\n\r\n\r\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Port Lotniczy Gda\u0144sk im. Lecha Wa\u0142\u0119sy wspiera pomorsk\u0105 kultur\u0119<\/h2>\r\n\r\n\r\nTr\u00f3jwymiarowy model zabytku powsta\u0142 przy u\u017cyciu specjalistycznego skanera SmartTech3D. Wyposa\u017cenie Pracowni Cyfryzacji i Archiwizacji MAG w nowoczesne narz\u0119dzie do digitalizowania obiekt\u00f3w okaza\u0142o si\u0119 mo\u017cliwe dzi\u0119ki \u017cyczliwo\u015bci sponsora: Portu Lotniczego Gda\u0144sk.","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Prezentowan\u0105 r\u0119koje\u015b\u0107 odkryto podczas bada\u0144 archeologicznych w 2006 roku w pobli\u017cu Baszty \u0141ab\u0119d\u017a, kt\u00f3ra strzeg\u0142a dawnego portu w Gda\u0144sku. Od jakiej broni pochodzi? Trudno stwierdzi\u0107. Niestety, ostrze nie zachowa\u0142o si\u0119, a to jest element niezb\u0119dny do jednoznacznej interpretacji. Szcz\u0105tki \u017celaznej g\u0142owni maj\u0105 przekr\u00f3j tr\u00f3jk\u0105tny, wi\u0119c najpewniej by\u0142a to bro\u0144 jednosieczna. Je\u015bli szuka\u0107 analogii, to najwi\u0119cej [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":12864,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[116],"tags":[],"class_list":["post-12863","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-zabytek-miesiaca-archiwum-2022"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12863","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12863"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12863\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":34683,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12863\/revisions\/34683"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/12864"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12863"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=12863"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=12863"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}