{"id":1359,"date":"2018-07-02T10:25:58","date_gmt":"2018-07-02T08:25:58","guid":{"rendered":"https:\/\/archeologia.t33.pl\/2018\/07\/02\/lipiec-2018\/"},"modified":"2023-01-16T11:19:22","modified_gmt":"2023-01-16T10:19:22","slug":"lipiec-2018","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/zabytek-miesiaca\/zabytek-miesiaca-archiwum-2018\/lipiec-2018\/","title":{"rendered":"LIPIEC 2018"},"content":{"rendered":"

Maska ludu Punu<\/strong><\/h2>\n

\"Maska <\/p>\n

Punu, jedna z grup lud\u00f3w Bantu, to jeden z czterech g\u0142\u00f3wnych lud\u00f3w Gabonu, pa\u0144stwa po\u0142o\u017conego w \u015brodkowej Afryce, nad Oceanem Atlantyckim. Plemi\u0119 Punu zamieszkuje wewn\u0119trzne g\u00f3ry i obszary trawiaste w po\u0142udniowo-zachodniej cz\u0119\u015bci kraju, wok\u00f3\u0142 g\u00f3rnego biegu rzek N’Gouni\u00e9 i Nyanga. Cz\u0119\u015b\u0107 Punu mieszka r\u00f3wnie\u017c w okolicach miast Divenie, Kibangou i Mossendjo w Republice Konga. Punu nie posiadaj\u0105 scentralizowanej w\u0142adzy. Mieszkaj\u0105 w ma\u0142ych wioskach rz\u0105dzonych przez samodzielnych wodz\u00f3w. Dziedziczenie pozycji w spo\u0142ecze\u0144stwie nast\u0119puje w linii matrylinearnej (\u201epo k\u0105dzieli\u201d). J\u0119zykowo plemi\u0119 zwi\u0105zane jest z tak\u017ce nale\u017c\u0105cym do Bantu ludem Eshir\u0105.<\/p>\n

Wed\u0142ug tradycji ustnej Punu przyw\u0119drowali na obecnie zamieszkiwane tereny z po\u0142udnia jeszcze przed XIX wiekiem. Migracja na ziemie wcze\u015bniej zaj\u0119te przez r\u00f3\u017cne od\u0142amy Pigmej\u00f3w by\u0142a skutkiem wojen plemiennych na obszarze pomi\u0119dzy rzekami Kongo i Niari. W XIX wieku Punu zajmowali si\u0119 pozyskiwaniem kauczuku i uczestniczyli w handlu niewolnikami w prekolonialnej Afryce. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie gospodarka Punu opiera si\u0119 na rolnictwie, do kt\u00f3rego wykorzystuje si\u0119 pola powsta\u0142e przez karczowanie las\u00f3w deszczowych. G\u0142\u00f3wne uprawy to: banan, ignam, maniok, kukurydza, orzeszki ziemne i maniok. Istnieje \u015bcis\u0142y podzia\u0142 pracy ze wzgl\u0119du na p\u0142e\u0107: m\u0119\u017cczy\u017ani karczuj\u0105 pola, a tak\u017ce prowadz\u0105 polowania, kobiety zajmuj\u0105 si\u0119 upraw\u0105 ziemi i zbiorem plon\u00f3w.<\/p>\n

W dzisiejszych czasach Punu znani s\u0105 z wyrobu tkanin wykonanych z w\u0142\u00f3kien palmowych i produkcji broni \u017celaznej. Jednak najbardziej charakterystycznym dla nich wytworem s\u0105 funkcjonuj\u0105ce na pograniczu sztuki i wierze\u0144, rze\u017abione w drewnie maski, kt\u00f3re zyska\u0142y s\u0142aw\u0119 na pocz\u0105tku XX wieku. Posiadali je w swoich kolekcjach Matisse i Picasso.<\/p>\n

Maski Punu, stylistycznie przypominaj\u0105ce sztuk\u0119 japo\u0144sk\u0105, wyobra\u017caj\u0105 duchy przodk\u00f3w. Ich wykonaniem zajmuj\u0105 si\u0119 wy\u0142\u0105cznie m\u0119\u017cczy\u017ani. Najcz\u0119\u015bciej wyroby tego typu przedstawiaj\u0105 kobiece twarze zwie\u0144czone wysokimi, typowymi dla tego regionu fryzurami \u2013 jest to albo pojedynczy warkocz na czubku g\u0142owy, albo podw\u00f3jny po bokach. Inne typowe cechy masek to zamkni\u0119te usta z wypuk\u0142ymi wargami, \u0142ukowate brwi i przymkni\u0119te, w\u0105skie oczy. Czasem na czole, a niekiedy tak\u017ce w g\u00f3rnej partii policzk\u00f3w, widoczna jest skaryfikacja w formie geometrycznych wzor\u00f3w. Drewno masek pokryte jest glink\u0105 i pomalowane bia\u0142ym pigmentem. Maski takie u\u017cywane s\u0105 podczas festiwali, ceremonii inicjacyjnych i pogrzebowych, a tak\u017ce rytua\u0142\u00f3w plemiennych, kt\u00f3rych g\u0142\u00f3wnym celem jest wykrycie czarownic. Jako \u017ce uciele\u015bniaj\u0105 duchy m\u0119skich i \u017ce\u0144skich przodk\u00f3w, taniec w nich pozwala nawi\u0105za\u0107 duchow\u0105 \u0142\u0105czno\u015b\u0107 z antenatami. W obrz\u0119dach uczestnicz\u0105 zamaskowane tancerki, kt\u00f3re wy\u0142aniaj\u0105 si\u0119 z krzak\u00f3w na szczud\u0142ach o wschodzie lub zachodzie s\u0142o\u0144ca, nigdy w bia\u0142y dzie\u0144.<\/p>\n

Niekt\u00f3re maski maj\u0105 naturalny kolor drewna podkre\u015blony pow\u0142ok\u0105 z oleju palmowego zmieszanego z rozdrobnionymi nasionami. Uwa\u017ca si\u0119, \u017ce pomagaj\u0105 w pe\u0142nieniu funkcji s\u0105downiczej \u2013 s\u0105 u\u017cywane przez wodz\u00f3w do konsultacji z przodkami w celu znalezienia rozwi\u0105zania sporu.<\/p>\n

Prezentowany eksponat znalaz\u0142 si\u0119 w kolekcji Muzeum Archeologicznego w Gda\u0144sku dzi\u0119ki prospekcji etnograficznej prowadzonej przez lata przez ekip\u0119 naszej plac\u00f3wki w Sudanie. Zosta\u0142 wyszperany na wielkim bazarze w Omdurmanie mi\u0119dzy stertami towar\u00f3w z ca\u0142ego \u015bwiata.<\/p>\n

Kurator: El\u017cbieta Ko\u0142osowska
<\/em>Zdj\u0119cie: Joanna Szmit
<\/em>Projekt graficzny: Beata M\u00fcller<\/em><\/p>\n

\n

Mask\u0119 ludu Punu mo\u017cna zobaczy\u0107 na w\u0142asne oczy w Domu Przyrodnik\u00f3w<\/strong> przy ul. Mariackiej 25\/26 w Gda\u0144sku.<\/p>\n

Mapa: https:\/\/archeologia.you2.pl\/archeologia_oddzialy\/dom-przyrodnikow\/
<\/a><\/a>Godziny otwarcia: https:\/\/archeologia.you2.pl\/godziny-otwarcia\/<\/a><\/p>\n

Zapraszamy!<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Maska ludu Punu Punu, jedna z grup lud\u00f3w Bantu, to jeden z czterech g\u0142\u00f3wnych lud\u00f3w Gabonu, pa\u0144stwa po\u0142o\u017conego w \u015brodkowej Afryce, nad Oceanem Atlantyckim. Plemi\u0119 Punu zamieszkuje wewn\u0119trzne g\u00f3ry i obszary trawiaste w po\u0142udniowo-zachodniej cz\u0119\u015bci kraju, wok\u00f3\u0142 g\u00f3rnego biegu rzek N’Gouni\u00e9 i Nyanga. Cz\u0119\u015b\u0107 Punu mieszka r\u00f3wnie\u017c w okolicach miast Divenie, Kibangou i Mossendjo w […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1358,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[58],"tags":[],"class_list":["post-1359","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-zabytek-miesiaca-archiwum-2018"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1359","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1359"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1359\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1358"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1359"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1359"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1359"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}