{"id":1421,"date":"2018-08-31T08:15:25","date_gmt":"2018-08-31T06:15:25","guid":{"rendered":"https:\/\/archeologia.t33.pl\/2018\/08\/31\/wrzesien-2018\/"},"modified":"2023-01-16T11:19:22","modified_gmt":"2023-01-16T10:19:22","slug":"wrzesien-2018","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/zabytek-miesiaca\/zabytek-miesiaca-archiwum-2018\/wrzesien-2018\/","title":{"rendered":"WRZESIE\u0143 2018"},"content":{"rendered":"<h1><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" class=\"alignleft size-full wp-image-1420\" src=\"https:\/\/archeologia.you2.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/08\/Terkotka-gwizdek_MAG_1344px.png\" alt=\"Terkotka-gwizdek\" width=\"400\" height=\"286\" style=\"margin-right: 20px;margin-bottom: 20px;float: left\" srcset=\"https:\/\/archeologia.you2.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/08\/Terkotka-gwizdek_MAG_1344px.png 1344w, https:\/\/archeologia.you2.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/08\/Terkotka-gwizdek_MAG_1344px-768x548.png 768w, https:\/\/archeologia.you2.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/08\/Terkotka-gwizdek_MAG_1344px-16x12.png 16w\" sizes=\"(max-width: 400px) 100vw, 400px\" \/><strong>Terkotka-gwizdek z latryny przy ulicy Tandeta<\/strong><\/h1>\n<p>  <!--more-->  <\/p>\n<p>W trakcie bada\u0144 archeologicznych, prowadzonych w latach 2006\u20132008 przez Muzeum Archeologiczne w Gda\u0144sku, przy ulicy Tandeta w jednej z latryn datowanych na XVII\u2013XIX wiek natrafiono na niezwyk\u0142y przedmiot \u2013 ma\u0142\u0105 terkotk\u0119, drewniany instrument muzyczny.<\/p>\n<p>Terkotka sk\u0142ada si\u0119 z drewnianej p\u0142ytki oraz uchwytu zako\u0144czonego ko\u0142em z\u0119batym. Dzia\u0142a na zasadzie mechanizmu z\u0119batkowo-zapadkowego: p\u0142ytka obracaj\u0105c si\u0119 swobodnie uderza w ko\u0142a z\u0119bate, powoduj\u0105c ha\u0142as. Dynamika d\u017awi\u0119ku jest kontrolowana przez szybko\u015b\u0107 wykonywanego ruchu. W gda\u0144skim egzemplarzu brakuje listewki i prawdopodobnie dlatego instrument zosta\u0142 wyrzucony do latryny, gdzie p\u00f3\u017aniej odnale\u017ali go archeolodzy.<\/p>\n<p>Terkotki na przestrzeni wiek\u00f3w mia\u0142y r\u00f3\u017cne zastosowania. W \u015bredniowieczu podczas Triduum Paschalnego, kiedy to obowi\u0105zywa\u0142 zakaz u\u017cywania dzwon\u00f3w, stosowano w\u0142a\u015bnie terkotki i inne pokutnie brzmi\u0105ce instrumenty. W Polsce jeszcze do niedawna za pomoc\u0105 terkotek tworzono rytualn\u0105 wrzaw\u0119 podczas ludowych obrz\u0119d\u00f3w kol\u0119dowania. Instrument u\u017cywany by\u0142 r\u00f3wnie\u017c w okresie p\u00f3\u0142po\u015bcia i Wielkiego Tygodnia. Na ziemi che\u0142mi\u0144skiej we Wielki Czwartek ch\u0142opcy w\u0119drowali po wsiach i ha\u0142asuj\u0105c terkotkami wyganiali z\u0142e moce. M\u00f3wiono, \u017ce w ten spos\u00f3b dzieci \u015bcigaj\u0105 Judasza.<\/p>\n<p>W \u015bredniowieczu terkotki by\u0142y u\u017cywane tak\u017ce do sygnalizowania alarmu przez stra\u017c miejsk\u0105. W czasie kolejnych fal epidemii d\u017cumy w XV, XVI i XVII wieku terkotka by\u0142a typowym narz\u0119dziem ostrzegawczym stosowanym w ca\u0142ej Europie przez grabarzy, kt\u00f3rzy odstraszali przypadkowych gapi\u00f3w.<\/p>\n<p>Prezentowana terkotka jest do\u015b\u0107 ma\u0142ych rozmiar\u00f3w, w zwi\u0105zku z czym mo\u017cna s\u0105dzi\u0107, i\u017c by\u0142a to jedynie dzieci\u0119ca zabawka, kt\u00f3ra dodatkowo \u2013 dzi\u0119ki specjalnie wydr\u0105\u017conym otworom w uchwycie \u2013 mog\u0142a s\u0142u\u017cy\u0107 za gwizdek. Na p\u0142ytce zachowa\u0142y si\u0119 pozosta\u0142o\u015bci farby, prawdopodobnie ca\u0142o\u015b\u0107 by\u0142a pomalowana na bia\u0142o ze sko\u015bnie zaakcentowanymi czarnymi pasami.<\/p>\n<p style=\"text-align: right\">Kuratorka: <em>Anna J\u0119drzejczak-Skutnik<\/em><br \/>Zdj\u0119cie: <em>Joanna Szmit<\/em><br \/>Projekt graficzny: <em>Beata M\u00fcller<\/em><\/p>\n<hr \/>\n<p style=\"text-align: center\"><strong>Zabytek Miesi\u0105ca mo\u017cna zobaczy\u0107 na w\u0142asne oczy w Domu Przyrodnik\u00f3w przy ul. Mariackiej 25\/26 w Gda\u0144sku.<\/strong><br \/>Mapa:&nbsp;<a href=\"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/2015\/06\/01\/kontakt\/\">https:\/\/archeologia.you2.pl\/archeologia_oddzialy\/dom-przyrodnikow\/&nbsp;<\/a><br \/>Godziny otwarcia:&nbsp;<a href=\"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/godziny-otwarcia\/\">https:\/\/archeologia.you2.pl\/godziny-otwarcia\/&nbsp;<\/a><br \/>Zapraszamy!<\/p>\n<hr \/>\n<p>&nbsp;<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Terkotka-gwizdek z latryny przy ulicy Tandeta<\/p>","protected":false},"author":4,"featured_media":1420,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[58],"tags":[],"class_list":["post-1421","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-zabytek-miesiaca-archiwum-2018"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1421","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1421"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1421\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1420"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1421"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1421"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1421"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}