{"id":15155,"date":"2023-02-28T14:50:00","date_gmt":"2023-02-28T13:50:00","guid":{"rendered":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/?p=15155"},"modified":"2023-04-03T08:17:05","modified_gmt":"2023-04-03T06:17:05","slug":"krol-na-talerzu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/zabytek-miesiaca\/zabytek-miesiaca-archiwum-2023\/krol-na-talerzu\/","title":{"rendered":"Kr\u00f3l na talerzu. Zabytek Miesi\u0105ca MAG – marzec 2023"},"content":{"rendered":"
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t

Prezentowany zabytek znaleziono w Gda\u0144sku przy ulicy Grz\u0105skiej podczas bada\u0144 archeologicznych w 2007 roku. Zosta\u0142 wydobyty z dawnej przydomowej latryny.<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Ten fajansowy talerz<\/strong> powsta\u0142 w Niderlandach pod koniec XVII wieku lub na prze\u0142omie XVII\/XVIII stulecia. Jest pokryty w ca\u0142o\u015bci bia\u0142\u0105 polew\u0105 cynow\u0105. Wizerunek wykonano farb\u0105 kobaltow\u0105. Natomiast czarne odbarwienia s\u0105 efektem reakcji chemicznych, kt\u00f3re zachodzi\u0142y przez wieki zalegania w latrynie.<\/h3>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
Fot. Zofia Grunt, Muzeum Archeologiczne w Gda\u0144sku<\/figcaption>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/figure>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Wyroby ceramiczne pochodz\u0105ce z XVII-wiecznych Niderland\u00f3w by\u0142y w swoim czasie bardzo popularne. Pod wzgl\u0119dem estetycznym przypomina\u0142y ceramik\u0119 chi\u0144sk\u0105, szczeg\u00f3lnie po\u017c\u0105dan\u0105 w \u00f3wczesnej Europie.<\/p>

Od XVI do XVIII w. handel mi\u0119dzy Niderlandami a Rzeczpospolit\u0105 mia\u0142 du\u017ce znaczenie gospodarcze, wp\u0142ywaj\u0105c istotnie na dobrobyt obu spo\u0142eczno\u015bci. By\u0142 to te\u017c okres najwi\u0119kszej \u015bwietno\u015bci Gda\u0144ska. To dzi\u0119ki dostawom drewna, smo\u0142y, zbo\u017ca i innych produkt\u00f3w, realizowanym za po\u015brednictwem \u201espichlerza Europy\u201d (tak nazywano Gda\u0144sk), Niderlandy mog\u0142y wywalczy\u0107 niepodleg\u0142o\u015b\u0107 i siln\u0105 pozycj\u0119 na kontynencie, osi\u0105gaj\u0105c sw\u00f3j z\u0142oty wiek. W zamian holenderscy kupcy przywozili do Gda\u0144ska rozliczne towary luksusowe. Zamo\u017cno\u015b\u0107 obu o\u015brodk\u00f3w handlowych by\u0142a wzajemnie zale\u017cna, i to do tego stopnia, \u017ce gdy dosz\u0142o do rozbior\u00f3w, Niderlandy podupad\u0142y ekonomicznie wesp\u00f3\u0142 z Gda\u0144skiem.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
Gda\u0144sk w XVII w. na obrazie Wojciecha Gersona<\/figcaption>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/figure>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Generalnie niderlandzka ceramika z wizerunkami w\u0142adc\u00f3w stanowi rzadko\u015b\u0107, jednak ten monarcha jest wyj\u0105tkiem.<\/p>

Posta\u0107 namalowana na talerzu to Wilhelm III Ora\u0144ski<\/strong> \u2013 kr\u00f3l Anglii, Szkocji i Irlandii, namiestnik Zjednoczonych Prowincji Niderland\u00f3w, ksi\u0105\u017c\u0119 Oranii-Nassau. Wiele podobnych naczy\u0144 z jego wizerunkiem mo\u017cna znale\u017a\u0107 na Wyspach Brytyjskich i w Niderlandach, a tak\u017ce w miastach, gdzie w XVII w. dominowa\u0142 protestantyzm (tak w\u0142a\u015bnie by\u0142o w Gda\u0144sku). W Polsce takie okazy odkrywa si\u0119 bardzo rzadko.<\/p>

Na wielu naczyniach kr\u00f3l jest przedstawiony na koniu lub w towarzystwie \u017cony, Marii II Stuart. Niekiedy spotyka si\u0119 skr\u00f3t: K.W.D.J. (albo podobny). Litera \u201eJ\u201d, z czasem zast\u0105piona liter\u0105 \u201eI\u201d, pojawi\u0142a si\u0119 prawdopodobnie wskutek b\u0142\u0119du kopist\u00f3w. Najpewniej skr\u00f3t mia\u0142 wygl\u0105da\u0107 tak: K.W.D.G. Podobne napisy widniej\u0105 na oficjalnych wizerunkach monarchy. Ich przybli\u017cone znaczenie to \u201ekr\u00f3l Wilhelm z Bo\u017cej \u0142aski\u201d (ewentualnie \u201ez Bo\u017cej woli\u201d).<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
Kr\u00f3l Wilhelm III Ora\u0144ski (\u017ar\u00f3d\u0142o: Wellcome Library, London,
CC BY 4.0 via Wikimedia Commons)<\/figcaption>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/figure>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Talerze z Wilhelmem III Ora\u0144skim z kolekcji muze\u00f3w zagranicznych<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\u00a9 Victoria and Albert Museum, London\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\u00a9 Victoria and Albert Museum, London\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tTalerz z kolekcji The Fitzwilliam Museum (CC-BY-NC-ND)\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tTalerz z kolekcji The Met\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\u00a9 The Trustees of the British Museum\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Wilhelm Ora\u0144ski zosta\u0142 namiestnikiem Niderland\u00f3w po g\u0142o\u015bnym zwyci\u0119stwie w wojnie angielsko-holenderskiej w 1672 r. Jednak wi\u0119ksz\u0105 s\u0142aw\u0119 zyska\u0142 nieco p\u00f3\u017aniej. Ot\u00f3\u017c w 1688 r. Jakubowi II Stuartowi (kr\u00f3lowi Anglii, Szkocji i Irlandii) urodzi\u0142 si\u0119 syn. Parlament brytyjski potraktowa\u0142 te narodziny jako zagro\u017cenie, kt\u00f3re mog\u0142oby doprowadzi\u0107 do przed\u0142u\u017cenia panowania katolickiej dynastii. Dlatego zorganizowano tak zwan\u0105 chwalebn\u0105 rewolucj\u0119 (ang. Glorious Revolution<\/em>). Z poparciem armii wezwano do w\u0142adzy protestanta Wilhelma, kt\u00f3ry mia\u0142 za \u017con\u0119 Mari\u0119 Stuart, c\u00f3rk\u0119 Jakuba II.<\/p>

Samo przej\u0119cie tronu by\u0142o zasadniczo bezkrwawe. Wilhelm pozwoli\u0142 poprzednikowi uciec z wyspy, poniewa\u017c \u2013 jak sam przyzna\u0142 \u2013 nie chcia\u0142 zrobi\u0107 z te\u015bcia m\u0119czennika za wiar\u0119. Ale ju\u017c w nast\u0119pnym roku zacz\u0119\u0142y si\u0119 prze\u015bladowania zwolennik\u00f3w katolickiej dynastii, kt\u00f3rych zwano jakobitami. To doprowadzi\u0142o do walk, g\u0142\u00f3wnie w Szkocji i Irlandii. Za spraw\u0105 dzia\u0142a\u0144 podj\u0119tych mi\u0119dzy innymi przez Wilhelma nigdy wi\u0119cej katolik nie zasiad\u0142 na tronie angielskim, a protestantyzm sta\u0142 si\u0119 wyznaniem zdecydowanie dominuj\u0105cym w kr\u00f3lestwie Anglii.<\/p>

W marcu 1702 r. kr\u00f3lewski ko\u0144 wpad\u0142 w kretowisko, zrzucaj\u0105c swojego je\u017ad\u017aca. Wilhelm dozna\u0142 obra\u017ce\u0144, w wyniku kt\u00f3rych dwa dni p\u00f3\u017aniej zmar\u0142.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
William III at the Battle of the Boyne<\/i>, obraz Jana Wycka<\/figcaption>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/figure>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Dzi\u0119ki wydarzeniom z ko\u0144ca XVII w. Wilhelm zyska\u0142 s\u0142aw\u0119, zw\u0142aszcza w\u015br\u00f3d protestant\u00f3w. Zapewne przez ten rozg\u0142os popularne sta\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c talerze z wizerunkiem monarchy. Kt\u00f3\u017c nie chcia\u0142by jada\u0107 w towarzystwie swego ulubionego kr\u00f3la?!<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Tekst: Marek Kuik<\/em><\/strong>
Redakcja: Marcin Fedoruk
<\/em>Rekonstrukcja zabytku i retusz farbami: Agata Krasnopi\u00f3rko
<\/em>Zdj\u0119cia zabytku: Zofia Grunt
<\/em>Opracowanie graficzne: Lidia Nadolska<\/em><\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Prezentowany zabytek znaleziono w Gda\u0144sku przy ulicy Grz\u0105skiej podczas bada\u0144 archeologicznych w 2007 roku. Zosta\u0142 wydobyty z dawnej przydomowej latryny. Ten fajansowy talerz powsta\u0142 w Niderlandach pod koniec XVII wieku lub na prze\u0142omie XVII\/XVIII stulecia. Jest pokryty w ca\u0142o\u015bci bia\u0142\u0105 polew\u0105 cynow\u0105. Wizerunek wykonano farb\u0105 kobaltow\u0105. Natomiast czarne odbarwienia s\u0105 efektem reakcji chemicznych, kt\u00f3re zachodzi\u0142y […]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":15280,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[123],"tags":[],"class_list":["post-15155","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-zabytek-miesiaca-archiwum-2023"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15155","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=15155"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15155\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/15280"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=15155"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=15155"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=15155"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}