{"id":15828,"date":"2023-03-30T09:41:22","date_gmt":"2023-03-30T07:41:22","guid":{"rendered":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/?p=15828"},"modified":"2023-03-30T10:12:14","modified_gmt":"2023-03-30T08:12:14","slug":"pracownia-antropologiczna","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/dzialy-merytoryczne-opisy\/pracownia-antropologiczna\/","title":{"rendered":"Pracownia Antropologiczna"},"content":{"rendered":"

Jak powsta\u0142a <\/strong><\/h3>\n

Powstanie Pracowni jest efektem wieloletnich bada\u0144 archeologicznych oraz antropologicznych na cmentarzyskach na terenie Gda\u0144ska i Pomorza. W wyniku tych bada\u0144 pozyskano bardzo liczny zbi\u00f3r ludzkich materia\u0142\u00f3w kostnych, kt\u00f3re by\u0142y systematycznie opracowywane przez antropolog\u00f3w wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cych z Muzeum. Podwaliny pod powstanie Pracowni po\u0142o\u017cy\u0142a prof. dr hab. Judyta Julia G\u0142adykowska-Rzeczycka \u2013 antropolog, paleopatolog, kt\u00f3ra wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142a z Leonem \u0141uk\u0105, pierwszym dyrektorem, ju\u017c od pocz\u0105tku istnienia Muzeum.<\/p>\n

Collections <\/strong><\/h3>\n

W Pracowni znajduj\u0105 si\u0119 przede wszystkim szcz\u0105tki ludzkie z Gda\u0144ska pozyskane ze stanowisk archeologicznych, gdzie w \u015bredniowieczu i czasach nowo\u017cytnych znajdowa\u0142y si\u0119 cmentarzyska. S\u0105 to ludzkie ko\u015bci pochodz\u0105ce g\u0142\u00f3wnie z cmentarzysk: przy ko\u015bciele \u015bw. Miko\u0142aja (pod hal\u0105 targow\u0105 i na placu Dominika\u0144skim) oraz z ko\u015bcio\u0142\u00f3w \u015bw. Katarzyny, \u015bw. Jana, \u015bw. Jakuba, z kaplicy \u015bw. Ducha. W sumie z wymienionych stanowisk pozyskano oko\u0142o 1500 szkielet\u00f3w z regularnych grob\u00f3w, setki przemieszanych ludzkich ko\u015bci ze skupisk, ponad 100 tysi\u0119cy ko\u015bci z ossuari\u00f3w, a tak\u017ce wiele lu\u017anych szcz\u0105tk\u00f3w z warstw.<\/p>\n

Jak badamy<\/strong><\/h3>\n

Antropologia pradziejowa i historyczna analizuje szkielety odkrywane podczas wykopalisk. Stosowane w niej metody pozwalaj\u0105 mi\u0119dzy innymi okre\u015bli\u0107 p\u0142e\u0107, wiek, wysoko\u015b\u0107 cia\u0142a oraz inne cechy, na podstawie kt\u00f3rych mo\u017cna zrekonstruowa\u0107 wygl\u0105d fizyczny zmar\u0142ych, a tak\u017ce odtworzy\u0107 struktur\u0119 biodemograficzn\u0105, morfologiczn\u0105 oraz zdrowotn\u0105 badanych populacji. Pozwalaj\u0105 tak\u017ce okre\u015bli\u0107 warunki ekonomiczno-spo\u0142eczne, w jakich dana grupa ludzka \u017cy\u0142a. Zatem badania antropologiczne s\u0105 zazwyczaj pr\u00f3b\u0105 scharakteryzowania wybranych cech biologicznych, zar\u00f3wno osobnika, jak i dawnych populacji. Wa\u017cnym elementem tych bada\u0144 jest wsp\u00f3\u0142praca pomi\u0119dzy naukami biologicznymi a medycznymi, np. zwi\u0105zanymi z anatomi\u0105, radiologi\u0105 oraz z naukami humanistycznymi i przyrodniczymi, kt\u00f3ra daje mo\u017cliwo\u015b\u0107 pe\u0142niejszej rekonstrukcji r\u00f3\u017cnych zjawisk i proces\u00f3w, jakie zachodzi\u0142y w dawnych populacjach.<\/p>\n

Podstaw\u0119 do rekonstrukcji zjawisk biologicznych, np. reprodukcji czy wymieralno\u015bci dawnych populacji, opisuj\u0105cych stopie\u0144 przystosowania badanej grupy do warunk\u00f3w \u017cycia, stanowi rozk\u0142ad zmar\u0142ych wed\u0142ug wieku i p\u0142ci. Na jego podstawie mo\u017cna szacowa\u0107 m.in. stosunek ilo\u015bciowy zmar\u0142ych dzieci do doros\u0142ych, proporcj\u0119 zmar\u0142ych m\u0119\u017cczyzn i kobiet, d\u0142ugo\u015b\u0107 przeci\u0119tnego trwania \u017cycia, a nawet okre\u015bli\u0107 zdolno\u015b\u0107 do wzrostu liczebnego grupy poprzez ocen\u0119 stopnia ograniczenia potencjalnej zdolno\u015bci reprodukcyjnej grupy przez wymieralno\u015b\u0107 osobnik\u00f3w doros\u0142ych (m.in. poprzez wsp\u00f3\u0142czynnik reprodukcji potencjalnej brutto Rpot<\/sub>) lub okre\u015blenie, jaka frakcja badanego pokolenia mia\u0142a szans\u0119 uczestniczy\u0107 w reprodukcji nast\u0119pnego pokolenia (szacuj\u0105c warto\u015b\u0107 wska\u017anika stanu biologicznego populacji Ibs<\/sub>).<\/p>\n

Badana struktura morfologiczna odbija zr\u00f3\u017cnicowanie morfologiczne wybranych populacji w wyniku dzia\u0142ania proces\u00f3w selekcyjnych, adaptacji biologicznej b\u0105d\u017a migracji badanych grup ludzkich. Z kolei rekonstrukcja i charakterystyka wysoko\u015bci i budowy cia\u0142a oraz ocena dymorfizmu p\u0142ciowego tych cech dostarczaj\u0105 cennych informacji o stanie zdrowia, kondycji biologicznej i warunkach spo\u0142eczno-bytowych, w tym obci\u0105\u017ce\u0144 prac\u0105 zawodow\u0105 badanych populacji.<\/p>\n

Natomiast struktura zdrowotna jest opisywana przez zmiany chorobowe wyst\u0119puj\u0105ce na materiale kostnym, wywo\u0142ane m.in. przez choroby reumatyczne, infekcyjne, nowotworowe, zaburzenia metaboliczne i hormonalne oraz urazy czy obci\u0105\u017cenia zwi\u0105zane z prac\u0105. S\u0105 one \u015bwiadectwem reakcji organizmu na wyposa\u017cenie genetyczne i warunki \u015brodowiskowe.<\/p>\n

Wa\u017cnym elementem bada\u0144 s\u0105 tak\u017ce antropologiczne aspekty warunk\u00f3w \u017cycia, tzw. markery stresu, czyli reakcje morfologiczne obserwowane na ko\u015bciach (m.in. zmiana kszta\u0142tu i wielko\u015bci struktur morfologicznych, nasilenie proces\u00f3w osteoporotycznych), kt\u00f3re powstaj\u0105 w wyniku dzia\u0142ania niekorzystnych warunk\u00f3w \u017cycia. Zmiany te z kolei umo\u017cliwiaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c ocen\u0119 stanu zdrowia populacji ludzkich, a tak\u017ce ich mo\u017cliwo\u015bci \u017cywieniowe oraz poziom higieny, odzwierciedlaj\u0105c warunki, w jakich rozwija\u0142y si\u0119 i \u017cy\u0142y dawne spo\u0142eczno\u015bci.<\/p>\n

Wsp\u00f3\u0142praca<\/strong><\/h3>\n

Do ciekawych bada\u0144 nale\u017c\u0105 tak\u017ce analizy pierwiastk\u00f3w \u015bladowych zawartych w z\u0119bach. Badania te s\u0105 mo\u017cliwe ze wzgl\u0119du na akumulacj\u0119 pierwiastk\u00f3w \u015bladowych, takich jak: stront, cynk, wap\u0144 i in. w procesach fizjologicznych podczas \u017cycia. Jak wynika z dot\u0105d przeprowadzonych bada\u0144, wymienione powy\u017cej pierwiastki oddaj\u0105 najlepiej charakterystyk\u0119 stanu od\u017cywienia w stosunku do r\u00f3\u017cnych mo\u017cliwo\u015bci adaptacyjnych populacji ludzkich i pomagaj\u0105 m.in. w rekonstrukcji diety cz\u0142owieka i stratyfikacji spo\u0142ecznej. Pozwalaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c oceni\u0107 zasi\u0119g migracji badanych os\u00f3b. Do r\u00f3wnie interesuj\u0105cych nale\u017c\u0105 stale rozwijaj\u0105ce si\u0119 badania “kopalnego” DNA, kt\u00f3re ju\u017c teraz daj\u0105 obiecuj\u0105ce efekty, pozwalaj\u0105c na ocen\u0119 wra\u017cliwo\u015bci lub odporno\u015bci dawnych grup ludzkich na niekt\u00f3re choroby, np. infekcyjne lub genetyczne oraz mog\u0105 wskazywa\u0107 na pochodzenie badanych os\u00f3b.<\/p>\n

W zakresie antropologicznych bada\u0144 medycznych i chemicznych Muzeum Archeologiczne w Gda\u0144sku wsp\u00f3\u0142pracuje z Gda\u0144skim Uniwersytetem Medycznym, Pomorskim Uniwersytetem Medycznym w Szczecinie, Instytutem Medycyny i Ewolucji Uniwersytetu w Zurichu i Uniwersytetem w Adelajdzie.<\/p>\n

Contact<\/h3>\n

Pracownia Antropologiczna \u2013 dr Aleksandra Pud\u0142o \u2013 a.pudlo@archeologia.pl<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jak powsta\u0142a Powstanie Pracowni jest efektem wieloletnich bada\u0144 archeologicznych oraz antropologicznych na cmentarzyskach na terenie Gda\u0144ska i Pomorza. W wyniku tych bada\u0144 pozyskano bardzo liczny zbi\u00f3r ludzkich materia\u0142\u00f3w kostnych, kt\u00f3re by\u0142y systematycznie opracowywane przez antropolog\u00f3w wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cych z Muzeum. Podwaliny pod powstanie Pracowni po\u0142o\u017cy\u0142a prof. dr hab. Judyta Julia G\u0142adykowska-Rzeczycka \u2013 antropolog, paleopatolog, kt\u00f3ra wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142a z […]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":15849,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":["post-15828","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-dzialy-merytoryczne-opisy"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15828","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=15828"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15828\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/15849"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=15828"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=15828"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=15828"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}