{"id":17074,"date":"2023-05-26T14:22:51","date_gmt":"2023-05-26T12:22:51","guid":{"rendered":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/?p=17074"},"modified":"2023-06-30T13:39:35","modified_gmt":"2023-06-30T11:39:35","slug":"kafel-piecowy-ze-starogardu-gdanskiego","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/zabytek-miesiaca\/zabytek-miesiaca-archiwum-2023\/kafel-piecowy-ze-starogardu-gdanskiego\/","title":{"rendered":"Kafel piecowy ze Starogardu Gda\u0144skiego. Zabytek Miesi\u0105ca MAG – czerwiec 2023"},"content":{"rendered":"\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t

Ten fragment kafla piecowego pochodzi z archeologicznych bada\u0144 ratowniczych prowadzonych w 1991 roku w Starogardzie Gda\u0144skim, na zapleczu oficyny przy budynku na ulicy Kili\u0144skiego.<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Jest to kafel typu p\u0142ytowego, wype\u0142niaj\u0105cego, \u015brodkowego. Jego wymiary wynosz\u0105: 165 mm szeroko\u015bci i 70\u2013125 mm d\u0142ugo\u015bci. Wykonany zosta\u0142 z gliny \u017celazistej, ozdobiony g\u0142\u0119bokim reliefem i polany szkliwem o\u0142owiowym na angobie, barwionym tlenkiem miedzi na kolor zielony.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
Na przekroju kafla wida\u0107 zielone szkliwienie, a pod nim cienk\u0105 warstw\u0119 angoby; fot. Joanna Szmit, MAG<\/figcaption>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/figure>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
Fragment kafla ze Starogardu Gda\u0144skiego; fot. Joanna Szmit, MAG<\/figcaption>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/figure>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

G\u0142\u00f3wny motyw dekoracyjny sk\u0142ada si\u0119 z plastycznego przedstawienia r\u00f3\u017cy w wie\u0144cu z \u0142odygi z kolcami, wkomponowanego w kwadratowe pole, z czterema li\u015b\u0107mi w naro\u017cach. Wz\u00f3r nawi\u0105zuje do dobrze znanej i szeroko stosowanej r\u00f3\u017cy Tudor\u00f3w \u2013 zgadza si\u0119 ilo\u015b\u0107 p\u0142atk\u00f3w, ich uk\u0142ad i wn\u0119trze kwiatu. Kafle z podobnymi przedstawieniami wyst\u0119puj\u0105 mi\u0119dzy innymi w kolekcji Muzeum Narodowego w Zurychu<\/a>, gdzie zosta\u0142y wydatowane na drug\u0105 po\u0142ow\u0119 XV wieku.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
Rysunek r\u00f3\u017cy Tudor\u00f3w;
autor: Sodacan, \u017ar\u00f3d\u0142o: Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0)<\/figcaption>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/figure>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
Zdj\u0119cie kafla ze Starogardu Gda\u0144skiego uzupe\u0142nione o rysunkow\u0105 rekonstrukcj\u0119; autorka: Joanna Szmit, MAG<\/figcaption>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/figure>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Od XIV w. piece kaflowe zacz\u0119\u0142y pojawia\u0107 si\u0119 w domostwach mieszcza\u0144skich jako podstawowe urz\u0105dzenia do ogrzewania pomieszcze\u0144 mieszkalnych. Pocz\u0105tkowo piece wykonywano z kafli, kt\u00f3re kszta\u0142tem i wygl\u0105dem przypomina\u0142y naczynia; by\u0142y to kafle garnkowe oraz miskowe. Przedstawienia wn\u0119trz dom\u00f3w wyposa\u017conych w piece kaflowe oraz mieszka\u0144c\u00f3w ogrzewaj\u0105cych si\u0119 przy piecach znane s\u0105 z ilustracji w kronikach i modlitewnikach, ale sta\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c motywem zdobi\u0105cym same kafle.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
Przyk\u0142ad kafla z motywem ogrzewania si\u0119 przy piecu; \u017ar\u00f3d\u0142o: fhuprofit.pl<\/figcaption>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/figure>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
XVII-wieczna karta (z modlitewnika?) ze scen\u0105 ogrzewania si\u0119 przy piecu<\/figcaption>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/figure>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

W XV w. bardziej popularne sta\u0142y si\u0119 kafle p\u0142ytowe. Mimo \u017ce o kaflach powiedziano i napisano ju\u017c wiele, to jednak wci\u0105\u017c zaskakuj\u0105 one r\u00f3\u017cnorodno\u015bci\u0105 wzor\u00f3w, niespotykanymi i bogatymi kompozycjami, a nawet odwa\u017cn\u0105 kolorystk\u0105. Do produkowania kafli tego typu stosowano matryce, w kt\u00f3rych odciskano lica p\u0142yt, uzyskuj\u0105c w ten spos\u00f3b po\u017c\u0105dany wz\u00f3r na tylu egzemplarzach, na ile by\u0142o akurat zapotrzebowanie. Przygotowanie matrycy z wybranym rysunkiem rozpoczynano od wyrze\u017abienia przedstawienia w drewnie, najcz\u0119\u015bciej lipowym. Nast\u0119pnie z gliny kszta\u0142towano negatywow\u0105 form\u0119 \u2013 matryc\u0119 s\u0142u\u017c\u0105c\u0105 do wielokrotnego odbijania lic. Przy dociskaniu p\u0142yty do matrycy u\u017cywano tkanin, dlatego ich negatywy cz\u0119sto wida\u0107 na odwrocie kafla, wewn\u0105trz komory grzewczej.<\/p>

Komor\u0119 grzewcz\u0105 wykonywano przez doklejenie p\u0142ata gliny do p\u0142yty kafla i r\u0119czne uformowanie ko\u0142nierza. Proces ten cz\u0119sto pozostawia\u0142 na powierzchni gliny \u015blady odci\u015bni\u0119tych palc\u00f3w i zag\u0142adzenia w miejscach \u0142\u0105czenia element\u00f3w. Komory umo\u017cliwia\u0142y osadzenie kafli w konstrukcji pieca.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
Proces odciskania wzoru kafla w matrycy; \u017ar\u00f3d\u0142o: Magdalena Poklewska-Kozie\u0142, \"P\u00f3\u017ano\u015bredniowieczne i nowo\u017cytne kafle z terenu Nowej Marchii\" [w:] \"Bibliotheca Fontes Archaeologici Posnanienses\", s. 73, Pozna\u0144 2022<\/figcaption>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/figure>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
Negatyw tkaniny odbity w trakcie dociskania p\u0142yty kafla do matrycy; fot. Joanna Szmit, MAG<\/figcaption>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/figure>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Archeolodzy odkrywaj\u0105 fragmenty kafli piecowych g\u0142\u00f3wnie na stanowiskach miejskich, poniewa\u017c w\u0142a\u015bnie w miastach piece by\u0142y najbardziej rozpowszechnione. Piec kaflowy m\u00f3g\u0142 funkcjonowa\u0107 od 30 do nawet 60 lat bez konieczno\u015bci przestawiania go. Skoro jednak sta\u0142 si\u0119 nie tylko \u017ar\u00f3d\u0142em ciep\u0142a, ale te\u017c elementem wystroju wn\u0119trz, zmiana jego wygl\u0105du by\u0142a po\u017c\u0105dana ze wzgl\u0119du na mod\u0119. Tote\u017c niemodne urz\u0105dzenia rozbierano, a fragmenty kafli z rozbi\u00f3rki wyrzucano, ewentualne u\u017cywano jako materia\u0142 do stabilizowania podmok\u0142ych teren\u00f3w w r\u00f3\u017cnych cz\u0119\u015bciach o\u015brodka miejskiego. Z tego powodu archeolodzy znajduj\u0105 kafle w du\u017cym nagromadzeniu, lecz na og\u00f3\u0142 w stanie fragmentarycznym, mocno uszkodzone.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Mi\u0142o\u015bnikom kaflowych zabytk\u00f3w warto poleci\u0107 wystaw\u0119 \u201eGniew. Miasto na szlaku wielkiej historii\u201d<\/a>. Tam znajduje si\u0119 gablota, w kt\u00f3rej ukazany jest ca\u0142y przekr\u00f3j typologiczny kafli.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
Fragment wystawy w Gniewie; fot. Marcin Fedoruk, MAG<\/figcaption>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/figure>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
Fragment wystawy w Gniewie; fot. Marcin Fedoruk, MAG<\/figcaption>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/figure>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Tekst: Katarzyna Patalon<\/em><\/strong>
<\/em>Redakcja: Marcin Fedoruk
<\/em>Zdj\u0119cia i rysunki zabytk\u00f3w: Joanna Szmit
<\/em>Opracowanie graficzne: Lidia Nadolska<\/em><\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ten fragment kafla piecowego pochodzi z archeologicznych bada\u0144 ratowniczych prowadzonych w 1991 roku w Starogardzie Gda\u0144skim, na zapleczu oficyny przy budynku na ulicy Kili\u0144skiego. Jest to kafel typu p\u0142ytowego, wype\u0142niaj\u0105cego, \u015brodkowego. Jego wymiary wynosz\u0105: 165 mm szeroko\u015bci i 70\u2013125 mm d\u0142ugo\u015bci. Wykonany zosta\u0142 z gliny \u017celazistej, ozdobiony g\u0142\u0119bokim reliefem i polany szkliwem o\u0142owiowym na angobie, […]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":17285,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[123],"tags":[],"class_list":["post-17074","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-zabytek-miesiaca-archiwum-2023"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/17074","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=17074"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/17074\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/17285"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=17074"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=17074"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=17074"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}