{"id":1868,"date":"2020-01-30T07:27:45","date_gmt":"2020-01-30T06:27:45","guid":{"rendered":"https:\/\/archeologia.t33.pl\/2020\/01\/30\/luty-2020\/"},"modified":"2023-01-16T11:19:29","modified_gmt":"2023-01-16T10:19:29","slug":"luty-2020","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/zabytek-miesiaca\/zabytek-miesiaca-archiwum-2020\/luty-2020\/","title":{"rendered":"LUTY 2020"},"content":{"rendered":"

Br\u0105zowa szpila ze skarbu w Lipince<\/strong><\/h2>\n

\"Br\u0105zowaOdkrycia skarb\u00f3w z okresu p\u00f3\u017anej epoki br\u0105zu i wczesnej epoki \u017celaza na terenie Pomorza Wschodniego, Powi\u015bla i \u017bu\u0142aw notowane s\u0105 od ko\u0144ca XIX i pocz\u0105tk\u00f3w XX wieku. Wtedy te\u017c w miejscowo\u015bci Lipinka (gmina Nowy Staw) przypadkowo natrafiono na zbi\u00f3r zabytk\u00f3w br\u0105zowych.<\/p>\n

W archeologii \u201eskarb\u201d oznacza zbi\u00f3r intencjonalnie ukrytych przedmiot\u00f3w o warto\u015bci zabytkowej. Poprzez skarb rozumie si\u0119 tak\u017ce zabytki z\u0142o\u017cone niegdy\u015b w ofierze, na przyk\u0142ad rzeczy wrzucone do bagna, by przeb\u0142aga\u0107 b\u00f3stwa wodne. Przedmioty wchodz\u0105ce w sk\u0142ad skarb\u00f3w wyst\u0119puj\u0105 cz\u0119sto w zestawach, takich jak: ozdoby, ozdoby i narz\u0119dzia (siekierki), bry\u0142y surowca br\u0105zowego. Skarby znajduje si\u0119 najcz\u0119\u015bciej z dala od osad.<\/p>\n

Odkrycie z Lipinki mia\u0142o miejsce w 1911 roku na terenie pia\u015bnicy (\u017cwirowni) po\u0142o\u017conej na wsch\u00f3d od wsi. W sk\u0142ad skarbu wchodzi\u0142y: miecz br\u0105zowy, po trzy nagolenniki i naramienniki, dwa naszyjniki oraz cztery szpile br\u0105zowe (do naszych czas\u00f3w przetrwa\u0142a tylko jedna szpila, przechowywana w Muzeum Archeologicznym w Gda\u0144sku).<\/p>\n

Eksponowany zabytek reprezentuje typ z tak zwan\u0105 tarczowat\u0105, spiraln\u0105 g\u0142\u00f3wk\u0105. Szpila jest wykonana z grubej, czworok\u0105tnej blachy br\u0105zowej, bardzo starannie zawini\u0119tej. Ma kolec, niestety cz\u0119\u015bciowo od\u0142amany. W literaturze ta forma szpili uwa\u017cana jest za wytw\u00f3r o rdzennie pomorskim pochodzeniu. Takie szpile miewa\u0142y d\u0142ugo\u015b\u0107 do 40 cm. By\u0142y to przedmioty przeznaczone na wyj\u0105tkowe okazje. Gda\u0144ski okaz wa\u017cy ok. 275 g. Du\u017ca ilo\u015b\u0107 br\u0105zu oraz staranno\u015b\u0107 wykonania wskazuj\u0105 na to, \u017ce szpile by\u0142y przedmiotami o znacznej warto\u015bci. Zapewne nie ka\u017cdy umia\u0142 je wykona\u0107. Dlatego te\u017c ukryto je razem z innymi przedmiotami w skarbie.<\/p>\n

W odleg\u0142o\u015bci oko\u0142o 1,5 m od skarbu archeolodzy wyeksplorowali w czystym piasku trzy popielnice grobowe, bez obstawy kamiennej. By\u0107 mo\u017ce w kt\u00f3rej\u015b z nich pochowano w\u0142a\u015bciciela szpili?<\/p>\n

Zabytek z Lipinki datuje si\u0119 na starsz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 okresu halsztackiego wczesnej epoki \u017celaza (HaC), ok. VIII w. \u2013 2. po\u0142owy VII w. p.n.e. Na Pomorzu Wschodnim \u2013 i og\u00f3lnie na obszarach nadwi\u015bla\u0144skich \u2013 by\u0142 to okres zmian kulturowych. Zacz\u0119to w\u00f3wczas u\u017cywa\u0107 pierwszych przedmiot\u00f3w wykonanych z \u017celaza, pocz\u0105tkowo g\u0142\u00f3wnie ozd\u00f3b. U schy\u0142ku okresu HaC krystalizuje si\u0119 ostatecznie kultura pomorska. Wkr\u00f3tce jej osadnictwo zajmuje ju\u017c ca\u0142e Pomorze Wschodnie, a na terenach zawi\u015bla\u0144skich tworzy przycz\u00f3\u0142ek osadniczy zwi\u0105zany z wp\u0142ywami na obszarze Malbork \u2013 Sztum \u2013 Nowy Targ.<\/p>\n

Z ca\u0142ego skarbu w Lipince, licz\u0105cego w sumie 13 przedmiot\u00f3w, do naszych czas\u00f3w przetrwa\u0142a tylko szpila. Pozosta\u0142e przedmioty zagin\u0119\u0142y pod koniec drugiej wojny \u015bwiatowej. Niestety podobny los spotka\u0142 wi\u0119kszo\u015b\u0107 zabytk\u00f3w przechowywanych w kolekcjach muzealnych Gda\u0144ska i Kr\u00f3lewca.<\/p>\n

Kurator wystawy i autor tekstu: dr Piotr Fudzi\u0144ski<\/em> 
Zdj\u0119cia: Joanna Szmit<\/em> 
Opracowanie graficzne: Lidia Nadolska<\/em><\/p>\n

\n

Zabytek Miesi\u0105ca mo\u017cna zobaczy\u0107 w Domu Przyrodnik\u00f3w przy ul. Mariackiej 25\/26 w Gda\u0144sku.<\/p>\n

\u2022 Mapa: https:\/\/archeologia.you2.pl\/archeologia_oddzialy\/dom-przyrodnikow\/<\/a> 
\u2022 Godziny otwarcia: https:\/\/archeologia.you2.pl\/godziny-otwarcia\/<\/a><\/p>\n

<\/a>Zapraszamy!<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Br\u0105zowa szpila ze skarbu w Lipince Odkrycia skarb\u00f3w z okresu p\u00f3\u017anej epoki br\u0105zu i wczesnej epoki \u017celaza na terenie Pomorza Wschodniego, Powi\u015bla i \u017bu\u0142aw notowane s\u0105 od ko\u0144ca XIX i pocz\u0105tk\u00f3w XX wieku. Wtedy te\u017c w miejscowo\u015bci Lipinka (gmina Nowy Staw) przypadkowo natrafiono na zbi\u00f3r zabytk\u00f3w br\u0105zowych. W archeologii \u201eskarb\u201d oznacza zbi\u00f3r intencjonalnie ukrytych przedmiot\u00f3w […]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":1867,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[115],"tags":[],"class_list":["post-1868","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-zabytek-miesiaca-archiwum-2020"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1868","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1868"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1868\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1867"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1868"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1868"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1868"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}