{"id":1925,"date":"2020-05-28T10:00:28","date_gmt":"2020-05-28T08:00:28","guid":{"rendered":"https:\/\/archeologia.t33.pl\/2020\/05\/28\/czerwiec-2020\/"},"modified":"2023-01-16T11:19:30","modified_gmt":"2023-01-16T10:19:30","slug":"czerwiec-2020","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/zabytek-miesiaca\/zabytek-miesiaca-archiwum-2020\/czerwiec-2020\/","title":{"rendered":"CZERWIEC 2020"},"content":{"rendered":"

Korona kr\u00f3lewska afryka\u0144skiego ludu Joruba<\/strong><\/h2>\n

\"ZabytekJoruba (\u1eccm\u1ecd Yor\u00f9b\u00e1<\/em>) to lud afryka\u0144ski, kt\u00f3rego populacja liczy ok. 45 milion\u00f3w. Jorubowie zamieszkuj\u0105 zachodni\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 Afryki, g\u0142\u00f3wnie Nigeri\u0119, gdzie stanowi\u0105 ok. 21% ludno\u015bci, a tak\u017ce Benin i Togo. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie wi\u0119kszo\u015b\u0107 mieszka w miastach, trudni\u0105c si\u0119 handlem i rzemios\u0142em (tkactwo, kowalstwo, rze\u017abiarstwo). Ci mieszkaj\u0105cy we wsiach zajmuj\u0105 si\u0119 rolnictwem i tradycyjnym r\u0119kodzie\u0142em. Spora cz\u0119\u015b\u0107 Jorub\u00f3w opar\u0142a si\u0119 zar\u00f3wno chrystianizacji, jak i islamizacji, i wci\u0105\u017c pozostaje przy tradycyjnych wierzeniach. Ich kultura wyst\u0119puje r\u00f3wnie\u017c na innych kontynentach, zw\u0142aszcza w Ameryce \u0141aci\u0144skiej, co jest efektem handlu niewolnikami.<\/p>\n

Przed okresem kolonizacji europejskiej Jorubowie stworzyli system miast-pa\u0144stw, zarz\u0105dzanych przez wsp\u00f3lnot\u0119 wodz\u00f3w pod przyw\u00f3dztwem \u015bwi\u0119tego w\u0142adcy miasta Ife. Ju\u017c w VIII w. istnia\u0142o pot\u0119\u017cne kr\u00f3lestwo Ile-Ife, najstarsze w Afryce. Na jego bazie w XI w. powsta\u0142o Imperim Oyo, kt\u00f3re do ko\u0144ca XVIII w. by\u0142o najbardziej znacz\u0105cym pa\u0144stwem w Afryce Zachodniej. Kr\u00f3lestwo rozwija\u0142o si\u0119 dzi\u0119ki wyj\u0105tkowym umiej\u0119tno\u015bciom administracyjnym ludu Joruba, bogactwu zdobytemu poprzez handel i pot\u0119\u017cnej kawalerii.<\/p>\n

W \u015bredniowieczu wi\u0119kszo\u015b\u0107 ludu Joruba mieszka\u0142a w dobrze rozwini\u0119tych o\u015brodkach miejskich, skupionych wok\u00f3\u0142 rezydencji Oba (kr\u00f3la). Miasta by\u0142y na og\u00f3\u0142 fortecami, otoczonymi wysokimi murami z bramami. Budowle konstruowano z gliny zmieszanej z olejem palmowym. O\u015brodki Jorub\u00f3w nale\u017ca\u0142y do najbardziej zaludnionych w Afryce. Odkrycia archeologiczne wskazuj\u0105, \u017ce Oyo Ile (stolica Imperium Oyo mi\u0119dzy XI a XIX w.) liczy\u0142a ponad 100 tys. mieszka\u0144c\u00f3w.<\/p>\n

W jorubskim Imperium Oyo wyr\u00f3\u017cnia\u0142a si\u0119 sztuka. Szczytowy okres jej rozwoju przypada na XIII\u2013XV w. W Ife \u2013 centrum \u017cycia politycznego, religijnego, duchowego i kulturalnego \u2013 tworzono rze\u017aby figuralne z kamienia, terakoty i stop\u00f3w miedzi, wyobra\u017caj\u0105ce postaci ludzkie oraz zwierz\u0119ta i charakteryzuj\u0105ce si\u0119 niezwyk\u0142ym dla Afryki realizmem. Rze\u017aby te zwi\u0105zane by\u0142y prawdopodobnie z kultem przodk\u00f3w. Br\u0105zy z Ife, obok p\u00f3\u017aniejszych br\u0105z\u00f3w z Beninu, zalicza si\u0119 do najwspanialszych osi\u0105gni\u0119\u0107 sztuki afryka\u0144skiej. Znakomicie rozwija\u0142o si\u0119 tak\u017ce r\u0119kodzie\u0142o Jorub\u00f3w. G\u0142\u00f3wnym odbiorc\u0105 jego wytwor\u00f3w \u2013 stroj\u00f3w, nakry\u0107 g\u0142owy i r\u00f3\u017cnego rodzaju sprz\u0119t\u00f3w \u2013 by\u0142y \u015brodowiska zwi\u0105zane z pa\u0142acami i dworami kr\u00f3lewskimi.<\/p>\n

Prezentowany zabytek to tradycyjna korona noszona przez kr\u00f3la przy okazji uroczysto\u015bci pa\u0144stwowych i podczas sprawowania funkcji publicznych. Przedmiot zosta\u0142 kupiony w 2006 r. na targowisku w Omdurmanie przez cz\u0142onk\u00f3w suda\u0144skiej ekspedycji badawczej Muzeum Archeologicznego w Gda\u0144sku. Koron\u0119 wykonano w ko\u0144cu XIX lub na pocz\u0105tku XX w.<\/p>\n

Wi\u0119kszo\u015b\u0107 koron ma kszta\u0142t sto\u017cka, do kt\u00f3rego przymocowane s\u0105 zoomorficzne elementy figuralne. Powierzchni\u0119 ca\u0142o\u015bci zdobi\u0105 naszyte r\u00f3\u017cnobarwne koraliki, uk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 w motywy geometryczne i antropomorficzne. Dzi\u015b korony s\u0105 zdobione importowanymi szklanymi koralikami, dawniej paciorki z czerwonego jaspisu sprowadzano z Burkina Faso oraz wytwarzano w Oyo Ile i w Ife.<\/p>\n

Figurki ptak\u00f3w nawi\u0105zuj\u0105 do \u015bwiata duch\u00f3w i zdolno\u015bci w\u0142adcy do po\u015bredniczenia mi\u0119dzy kr\u00f3lestwami \u015bwieckim i duchowym. Ptaki symbolizuj\u0105 dwoist\u0105 kobiec\u0105 moc w jej opieku\u0144czym, macierzy\u0144skim i destrukcyjnym, wywo\u0142uj\u0105cym czary aspekcie. Twarze na koronach reprezentuj\u0105 przodk\u00f3w, s\u0105 form\u0105 oddawania im czci; przypominaj\u0105 o mitycznym pierwszym kr\u00f3lu ludu Joruba, Oduduwie. <\/p>\n

Wa\u017cn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 korony jest zwisaj\u0105ca koralikowa zas\u0142ona. Zas\u0142ona oddziela kr\u00f3la od zwyk\u0142ych \u015bmiertelnik\u00f3w, wzmacnia jego rol\u0119 boskiego przyw\u00f3dcy i chroni obserwator\u00f3w przed pot\u0119\u017cnym spojrzeniem kr\u00f3la.<\/p>\n

Kurator wystawy i autor tekstu: El\u017cbieta Ko\u0142osowska<\/em>
Redakcja: Marcin Fedoruk
<\/em>Zdj\u0119cie zabytku: Joanna Szmit<\/em>
<\/em>Opracowanie graficzne: Lidia Nadolska
<\/em><\/p>\n

\n

Zabytek Miesi\u0105ca jest wystawiony w Domu Przyrodnik\u00f3w<\/strong> przy ul. Mariackiej 25\/26 w Gda\u0144sku.
Zapraszamy do zwiedzania!<\/p>\n

\u2022 mapa: https:\/\/archeologia.you2.pl\/archeologia_oddzialy\/dom-przyrodnikow\/<\/a>
\u2022 godziny otwarcia: https:\/\/archeologia.you2.pl\/godziny-otwarcia\/<\/a><\/p>\n

","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Korona kr\u00f3lewska afryka\u0144skiego ludu Joruba Joruba (\u1eccm\u1ecd Yor\u00f9b\u00e1) to lud afryka\u0144ski, kt\u00f3rego populacja liczy ok. 45 milion\u00f3w. Jorubowie zamieszkuj\u0105 zachodni\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 Afryki, g\u0142\u00f3wnie Nigeri\u0119, gdzie stanowi\u0105 ok. 21% ludno\u015bci, a tak\u017ce Benin i Togo. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie wi\u0119kszo\u015b\u0107 mieszka w miastach, trudni\u0105c si\u0119 handlem i rzemios\u0142em (tkactwo, kowalstwo, rze\u017abiarstwo). Ci mieszkaj\u0105cy we wsiach zajmuj\u0105 si\u0119 rolnictwem i […]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":1924,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[115],"tags":[],"class_list":["post-1925","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-zabytek-miesiaca-archiwum-2020"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1925","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1925"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1925\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1924"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1925"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1925"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1925"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}