{"id":22093,"date":"2023-12-21T08:30:03","date_gmt":"2023-12-21T07:30:03","guid":{"rendered":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/?p=22093"},"modified":"2024-02-06T08:17:18","modified_gmt":"2024-02-06T07:17:18","slug":"popielnica-twarzowa-z-rysunkiem-jezdzca","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/zabytek-miesiaca\/zabytek-miesiaca-archiwum-2024\/popielnica-twarzowa-z-rysunkiem-jezdzca\/","title":{"rendered":"Popielnica twarzowa z rysunkiem je\u017ad\u017aca. Zabytek Miesi\u0105ca MAG \u2013 stycze\u0144 2024"},"content":{"rendered":"
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Historia tej popielnicy jest cz\u0119\u015bci\u0105 pradziej\u00f3w Polski, a szczeg\u00f3lnie kultury, jaka wykszta\u0142ci\u0142a si\u0119 tysi\u0105ce lat temu na Pomorzu. Wyj\u0105tkowo cenny zabytek pochodzi z terenu Pruszcza Gda\u0144skiego.<\/h2>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

U schy\u0142ku epoki br\u0105zu na Pomorzu dosz\u0142o do zmian kulturowych, kt\u00f3re pod koniec VII i w VI wieku przed nasz\u0105 er\u0105 doprowadzi\u0142y do powstania kultury pomorskiej. W swojej klasycznej postaci na Pomorzu (VI\u2013V w. p.n.e.) odznacza\u0142a si\u0119 ona paroma cechami.<\/p>

Przede wszystkim w tej kulturze konsekwentnie stosowano cia\u0142opalenie<\/strong>. Skremowane prochy zmar\u0142ych sk\u0142adano do glinianych urn, kt\u00f3re umieszczano w komorach z kamiennych p\u0142yt.<\/p>

Drugim elementem charakteryzuj\u0105cym kultur\u0119 pomorsk\u0105 by\u0142o bardzo bogate zdobnictwo urn grobowych<\/strong>. W\u015br\u00f3d ornament\u00f3w pojawia\u0142y si\u0119 ludzkie twarze, elementy stroju, a nawet ca\u0142e sceny narracyjne z przedstawieniami ludzi i zwierz\u0105t. Przyk\u0142adem takiego w\u0142a\u015bnie zabytku jest urna z Pruszcza Gda\u0144skiego.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
Przyk\u0142ad grobu skrzynkowego z popielnicami, Mi\u0142oszewo, 1976 r., fot. Zofia \u0141obanowska (arch. MAG)<\/figcaption>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/figure>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t<\/span>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t<\/i>\t\t\t\t<\/span>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t
\n\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\tZobacz wi\u0119cej zdj\u0119\u0107 popielnic!\t\t\t\t\t\t<\/span>\n\t\t\t\t\t<\/h3>\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\tW zasobach cyfrowych Muzeum Archeologicznego w Gda\u0144sku znajduje si\u0119 wiele fotografii pokazuj\u0105cych pradziejowe popielnice w momencie ich odkrycia. Mo\u017cesz przegl\u0105da\u0107 je online, korzystaj\u0105c z systemu Archeoportal<\/a><\/strong>.\t\t\t\t\t<\/p>\n\t\t\t\t\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t<\/span>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Prezentowana popielnica zosta\u0142a odkryta na terenie Pruszcza Gda\u0144skiego przed drug\u0105 wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105. Pochodzi\u0142a z grobu skrzynkowego, kt\u00f3ry prawdopodobnie zawiera\u0142 kilka naczy\u0144. By\u0142a przechowywana w przedwojennych niemieckich zbiorach muzealnych w Gda\u0144sku. Ostatnim znanym miejscem jej magazynowania jest Dolne Miasto, nieopodal ul. D\u0142ugie Ogrody. Szcz\u0119\u015bliwie urna przetrwa\u0142a zawieruch\u0119 wojenn\u0105 i w 1953 roku trafi\u0142a do Muzeum Archeologicznego w Gda\u0144sku, jako jeden z nielicznych zabytk\u00f3w dawnej kolekcji gda\u0144skiej.<\/p>

Popielnica ma plastyczn\u0105 twarz: oczy (bez brwi), nos i lekko zaznaczone usta. Jednak na szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 zas\u0142uguje brzusiec naczynia, gdzie wida\u0107 stylizowany rysunek je\u017ad\u017aca na koniu, sk\u0142adaj\u0105cy si\u0119 z rytych linii.<\/p>

Na popielnicach kultury pomorskiej cz\u0119sto pojawia\u0142y si\u0119 rysunki woz\u00f3w oraz samych je\u017ad\u017ac\u00f3w. Sceny te mog\u0142y mie\u0107 dwojakie znaczenie. Z pewno\u015bci\u0105 pokazywa\u0142y wycinki \u017cycia codziennego w pradziejach. Ale mia\u0142y te\u017c znaczenie symboliczne, zwi\u0105zane z w\u0119dr\u00f3wk\u0105 duszy po \u015bmierci cz\u0142owieka. Jak wierzono, tak\u0105 w\u0119dr\u00f3wk\u0119 musia\u0142 odby\u0107 ka\u017cdy zmar\u0142y.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
Rysunek je\u017ad\u017aca na brzu\u015bcu popielnicy z Pruszcza Gda\u0144skiego, fot. Joanna Szmit<\/figcaption>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/figure>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Niestety brakuje danych antropologicznych, \u017ceby okre\u015bli\u0107 p\u0142e\u0107 i wiek osoby (ewentualnie os\u00f3b), kt\u00f3rej szcz\u0105tki zosta\u0142y pochowane w popielnicy. S\u0105dz\u0105c po zdobieniach, mo\u017cna tylko przypuszcza\u0107, \u017ce zmar\u0142y by\u0142 wojownikiem.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
Rysunki je\u017ad\u017ac\u00f3w i woz\u00f3w w \u201eKorpusie kanop pomorskich\u201d Mariana Kwapi\u0144skiego, wyd. w 1999 r.<\/figcaption>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/figure>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Rysunek je\u017ad\u017aca wi\u0105\u017ce si\u0119 po\u015brednio z kwesti\u0105 oswajania i hodowania zwierz\u0105t. Istnieje wiele archeologicznych dowod\u00f3w na to, \u017ce na Pomorzu ludzie u\u017cywali koni ju\u017c w epoce br\u0105zu. Niejeden skarb zawiera\u0142 ozdobne elementy uprz\u0119\u017cy, czyli guzy i tak zwane brz\u0119kad\u0142a (wydaj\u0105ce d\u017awi\u0119ki podczas jazdy). Wydaje si\u0119, \u017ce w epoce br\u0105zu konie by\u0142y u\u017cywane cz\u0119\u015bciej na Pomorzu ni\u017c na innych terenach dzisiejszej Polski. Trzeba jednak wiedzie\u0107, \u017ce \u00f3wczesne konie r\u00f3\u017cni\u0142y si\u0119 bardzo od zwierz\u0105t, kt\u00f3re znamy wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie. Przypomina\u0142y tarpana, konia Przewalskiego lub konika polskiego. Hodowane konie reprezentowa\u0142y odmian\u0119 wschodni\u0105. Wysoko\u015b\u0107 w k\u0142\u0119bie wynosi\u0142a zaledwie 120\u2013140 cm i tylko najwi\u0119ksze osobniki mog\u0142y s\u0142u\u017cy\u0107 do jazdy wierzchem.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
Ewolucja konia, fragm. planszy z wystawy \"Galopem przez wieki\" (MAG, 2018 r.)<\/figcaption>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/figure>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

W zbiorach Muzeum Archeologicznego w Gda\u0144sku znajduje si\u0119 imponuj\u0105ca kolekcja popielnic twarzowych z ca\u0142ego Pomorza Wschodniego. Zabytki te s\u0105 pi\u0119knym przyk\u0142adem pradziejowej sztuki. Jednocze\u015bnie \u015bwiadcz\u0105 o trosce, z jak\u0105 traktowano szcz\u0105tki zmar\u0142ych.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Opracowanie merytoryczne i tekst: dr Piotr Fudzi\u0144ski<\/em><\/strong>
<\/em>Redakcja j\u0119zykowa i sk\u0142ad: Marcin Fedoruk<\/em>
<\/em>Projekt plakatu: Lidia Nadolska<\/em><\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Historia tej popielnicy jest cz\u0119\u015bci\u0105 pradziej\u00f3w Polski, a szczeg\u00f3lnie kultury, jaka wykszta\u0142ci\u0142a si\u0119 tysi\u0105ce lat temu na Pomorzu. Wyj\u0105tkowo cenny zabytek pochodzi z terenu Pruszcza Gda\u0144skiego. U schy\u0142ku epoki br\u0105zu na Pomorzu dosz\u0142o do zmian kulturowych, kt\u00f3re pod koniec VII i w VI wieku przed nasz\u0105 er\u0105 doprowadzi\u0142y do powstania kultury pomorskiej. W swojej klasycznej […]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":22215,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[126],"tags":[],"class_list":["post-22093","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-zabytek-miesiaca-archiwum-2024"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22093","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=22093"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22093\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/22215"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=22093"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=22093"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=22093"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}