{"id":26166,"date":"2024-09-02T14:28:00","date_gmt":"2024-09-02T12:28:00","guid":{"rendered":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/?p=26166"},"modified":"2024-10-01T08:10:22","modified_gmt":"2024-10-01T06:10:22","slug":"hornbook","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/zabytek-miesiaca\/zabytek-miesiaca-archiwum-2024\/hornbook\/","title":{"rendered":"Hornbook – tabliczka do nauki czytania. Zabytek Miesi\u0105ca MAG – wrzesie\u0144 2024"},"content":{"rendered":"
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

W 2004 roku, podczas bada\u0144 przy ul. \u0141\u0105kowej w Gda\u0144sku, archeolodzy odkryli niepozorny kawa\u0142ek blachy br\u0105zowej. Po odczyszczeniu przedmiotu okaza\u0142o si\u0119, \u017ce jest to pozosta\u0142o\u015b\u0107 po tabliczce do nauki czytania.<\/h2>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

W czasach, gdy jeszcze nie znano elementarzy, dzieci uczy\u0142y si\u0119 czytania i pisania przy pomocy specjalnych tabliczek. By\u0142y to kartki papieru z nadrukowanym alfabetem, zamocowane na deseczce z uchwytem. Taka deseczka przypomina\u0142a kszta\u0142tem \u0142opatk\u0119.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Aby uchroni\u0107 cenny wydruk przed brudnymi paluszkami uczni\u00f3w, przys\u0142aniano go przezroczyst\u0105 p\u0142ytk\u0105 rogow\u0105. St\u0105d w Anglii przyj\u0119\u0142a si\u0119 nazwa hornbook<\/em> na okre\u015blenie tego typu pomocy dydaktycznych.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
XIX-wieczna replika hornbooka z czas\u00f3w Tudor\u00f3w; \u017ar\u00f3d\u0142o: Wikimedia Commons, Geneus01, CC BY-SA 4.0.<\/figcaption>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/figure>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
XVII-wieczny angielski hornbook w oprawie sk\u00f3rzanej; \u017ar\u00f3d\u0142o: Wikimedia Commons, DanielPenfield, CC BY-SA 4.0.<\/figcaption>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/figure>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Badacze spieraj\u0105 si\u0119, kiedy dok\u0142adnie zacz\u0119to u\u017cywa\u0107 tabliczek z alfabetem. Wiadomo na pewno, \u017ce sta\u0142o si\u0119 to w Anglii, by\u0107 mo\u017ce ju\u017c w XIII wieku. Pierwsze egzemplarze zapisywano odr\u0119cznie na pergaminie.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Jedno z najstarszych przedstawie\u0144 \u201erogowej ksi\u0105\u017ceczki\u201d pochodzi z wydanej w 1508 roku \u201eMargarita philosophica cum additionibus novis\u201d Gregoriusa Reischa. Ilustracja ukazuje ch\u0142opca wkraczaj\u0105cego do Wie\u017cy Wiedzy. Kobieta wr\u0119cza uczniowi tabliczk\u0119 z alfabetem. Symbolik\u0119 tej sceny mo\u017cna zinterpretowa\u0107 w nast\u0119puj\u0105cy spos\u00f3b: opanowanie umiej\u0119tno\u015bci czytania otwiera drzwi do bardziej zaawansowanej wiedzy z dziedziny gramatyki, arytmetyki, logiki czy astronomii.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
Ilustracja z ksi\u0105\u017cki \u201eMargarita philosophica cum additionibus novis\u201d, Gregor Reisch, 1508 r.<\/figcaption>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/figure>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

W okresie nowo\u017cytnym tabliczki z alfabetem by\u0142y ju\u017c powszechnie wykorzystywane do nauki czytania i pisania. Wspomina o nich William Shakespeare w sztuce \u201eStracone zachody mi\u0142o\u015bci\u201d z 1598 roku.<\/strong><\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Powsta\u0142y odmiany tabliczek r\u00f3\u017cni\u0105ce si\u0119 wielko\u015bci\u0105 i surowcem u\u017cytym do ich wykonania. Istnia\u0142y zar\u00f3wno mikroskopijne egzemplarze kieszonkowe, odlewane ze stopu cyny z o\u0142owiem, jak i du\u017ce luksusowe tabliczki z alfabetem wyrytym na srebrnych p\u0142ytkach oprawionych w ko\u015b\u0107 s\u0142oniow\u0105. U\u017cycie p\u0142ytek metalowych (zamiast kartek papieru) na pewno poprawia\u0142o wytrzyma\u0142o\u015b\u0107 tabliczki, ale trzeba by\u0142o liczy\u0107 si\u0119 z wi\u0119kszym wydatkiem.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Schy\u0142ek popularno\u015bci hornbook\u00f3w przypada na koniec XIX wieku, kiedy w nauczaniu zacz\u0119to powszechnie wykorzystywa\u0107 elementarze drukowane.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
Drzeworyt ze strony tytu\u0142owej \u201eHornbyes hornbook\u201d, Wiliam Horby, 1622 r.<\/figcaption>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/figure>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
Panna Campion trzymaj\u0105ca hornbook \u2013 ilustracja z ksi\u0105\u017cki \u201eHistory of the horn-book\u201d, Andrew W. Tuer, 1897 r.<\/figcaption>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/figure>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Zabytkowa tabliczka ze zbior\u00f3w Muzeum Archeologicznego w Gda\u0144sku ma oko\u0142o 400\u2013300 lat (XVII\u2013XVIII wiek).<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Nie spos\u00f3b rozstrzygn\u0105\u0107, czy by\u0142a osadzona w drewnianej ramie, czy raczej s\u0142u\u017cy\u0142a jako pomoc kieszonkowa, rodzaj wsp\u00f3\u0142czesnej \u015bci\u0105gawki.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Na jednej stronie wida\u0107 wygrawerowane starannie, w trzech r\u00f3wnych rz\u0119dach, du\u017ce litery alfabetu \u0142aci\u0144skiego. Poni\u017cej s\u0105 ozdobne inicja\u0142y \u201eSD\u201d, zapewne oznaczaj\u0105ce grawera lub w\u0142a\u015bciciela tabliczki. Co ciekawe, gda\u0144ski zabytek zosta\u0142 przerobiony. Na odwrocie wyryto niewprawn\u0105 r\u0119k\u0105 alfabet z du\u017cymi i ma\u0142ymi literami. Prawdopodobnie uczniowi brakowa\u0142o ma\u0142ych liter na oryginalnej tabliczce. Litery s\u0105 nier\u00f3wne i nie trzymaj\u0105 si\u0119 rz\u0119d\u00f3w. Mo\u017cna przypuszcza\u0107, \u017ce nie wykona\u0142 ich profesjonalny rytownik.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Opracowanie merytoryczne i tekst: Ewa Trawicka<\/em><\/strong>
<\/em>Redakcja j\u0119zykowa i sk\u0142ad: Marcin Fedoruk
<\/em>Projekt plakatu: Lidia Nadolska<\/em><\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W 2004 roku, podczas bada\u0144 przy ul. \u0141\u0105kowej w Gda\u0144sku, archeolodzy odkryli niepozorny kawa\u0142ek blachy br\u0105zowej. Po odczyszczeniu przedmiotu okaza\u0142o si\u0119, \u017ce jest to pozosta\u0142o\u015b\u0107 po tabliczce do nauki czytania. W czasach, gdy jeszcze nie znano elementarzy, dzieci uczy\u0142y si\u0119 czytania i pisania przy pomocy specjalnych tabliczek. By\u0142y to kartki papieru z nadrukowanym alfabetem, zamocowane […]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":26210,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[126],"tags":[],"class_list":["post-26166","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-zabytek-miesiaca-archiwum-2024"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/26166","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=26166"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/26166\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/26210"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=26166"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=26166"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=26166"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}