{"id":27771,"date":"2025-01-29T14:06:40","date_gmt":"2025-01-29T13:06:40","guid":{"rendered":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/?p=27771"},"modified":"2025-03-03T08:05:35","modified_gmt":"2025-03-03T07:05:35","slug":"popielnica-twarzowa-gdansk-lipce-2-2025","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/zabytek-miesiaca\/zabytek-miesiaca-archiwum-2025\/popielnica-twarzowa-gdansk-lipce-2-2025\/","title":{"rendered":"Popielnica twarzowa z Gda\u0144ska-Lipiec. Zabytek Miesi\u0105ca MAG – luty 2025"},"content":{"rendered":"
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Wielu ludziom historia Gda\u0144ska kojarzy si\u0119 g\u0142\u00f3wnie ze \u015bredniowieczem i z tak zwanym z\u0142otym wiekiem Rzeczypospolitej (od XVI do pocz\u0105tk\u00f3w XVII stulecia). Takie skojarzenia dotycz\u0105 nie tylko obszaru Starego Miasta, ale te\u017c teren\u00f3w nale\u017c\u0105cych administracyjnie do dzielnic Oliwa czy Orunia-\u015aw. Wojciech-Lipce. Warto jednak wiedzie\u0107, \u017ce na tych ziemiach istnia\u0142o znacznie wcze\u015bniejsze osadnictwo, datowane na okres od VII do IV wieku przed nasz\u0105 er\u0105. Przyk\u0142adem historii si\u0119gaj\u0105cej a\u017c do pradziej\u00f3w jest naczynie z Gda\u0144ska-Lipiec.<\/h2>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Prezentowany zabytek to popielnica twarzowa kultury pomorskiej. Wykonano j\u0105 prawdopodobnie oko\u0142o 620\u2013480 roku p.n.e. (czyli ma ok. 2500\u20132600 lat). Naczynie pe\u0142ni\u0142o funkcj\u0119 popielnicy grobowej; wewn\u0105trz znajdowa\u0142y si\u0119 przepalone ko\u015bci ludzkie, umieszczone tam po skremowaniu.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Popielnica wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 realistyczn\u0105 twarz\u0105: nos i uszy s\u0105 plastycznie oddane, oczy wyra\u017anie zaznaczone. W uszach najprawdopodobniej tkwi\u0142y br\u0105zowe lub \u017celazne kolczyki, kt\u00f3re nie zachowa\u0142y si\u0119 do naszych czas\u00f3w. Naczynie jest ozdobione du\u017cym ornamentem rytym. Linie zdobienia s\u0105 wykonane starannie i podkre\u015blaj\u0105 kszta\u0142t popielnicy.<\/p>

Motyw ludzkiej twarzy na popielnicach mo\u017cna interpretowa\u0107 r\u00f3\u017cnie. Jedna z teorii, pochodz\u0105ca jeszcze z XIX wieku, m\u00f3wi o wyobra\u017ceniach b\u00f3stw \u015bmierci. Inna zwraca uwag\u0119 na ch\u0119\u0107 oddania indywidualnych rys\u00f3w zmar\u0142ego. Trudno o jednoznaczne rozstrzygni\u0119cie.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
Popielnica z Gda\u0144ska-Lipiec - zbli\u017cenie na twarz (fot. Joanna Szmit)<\/figcaption>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/figure>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Ko\u015bci z gda\u0144skiej popielnicy nie trafi\u0142y nigdy do Muzeum Archeologicznego w Gda\u0144sku. Dlatego nie spos\u00f3b okre\u015bli\u0107 wieku ani p\u0142ci pradawnych Pomorzan, kt\u00f3rzy zostali pochowani w tym naczyniu. S\u0105dz\u0105c po wysoko\u015bci popielnicy (26 cm), mog\u0142a ona pomie\u015bci\u0107 prochy wi\u0119cej ni\u017c jednej osoby. Takie przypadki s\u0105 znane z cmentarzysk pomorskich z okresu VII\u2013IV w. p.n.e.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Na brzu\u015bcu popielnicy wida\u0107 oznaczenie pierwszego w\u0142a\u015bciciela. Zabytek wchodzi\u0142 w sk\u0142ad kolekcji Zachodniopruskiego Muzeum Prowincjonalnego w Gda\u0144sku (Westpreu\u00dfisches Provinzial Museum<\/em>). Czerwonym tuszem zapisano \u201eGute Herberge\u201d oraz numer inwentarza \u201eVS 4567\u201d. Popielnica wesz\u0142a do zbior\u00f3w muzealnych w 1896 roku jako dar od pani Bujack.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
Dawne oznaczenie inwentarzowe (fot. Joanna Szmit)<\/figcaption>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/figure>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Ten zabytek wyj\u0105tkowo przetrwa\u0142 zawieruch\u0119 II wojny \u015bwiatowej, i to w bardzo dobrym stanie. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 przedmiot\u00f3w z dawnej kolekcji gda\u0144skiej nie mia\u0142a takiego szcz\u0119\u015bcia. Niestety pod koniec wojny zniszczeniu uleg\u0142y tak\u017ce ksi\u0119gi inwentarzowe. To pozbawi\u0142o kolejne pokolenia badaczy szansy na odnalezienie wi\u0119kszej ilo\u015bci informacji.<\/p>

W \u017ar\u00f3d\u0142ach archeologicznych wymienia si\u0119 jeszcze inne znaleziska z wczesnej epoki \u017celaza pochodz\u0105ce z teren\u00f3w kilku gda\u0144skich dzielnic. Zdecydowanie najwi\u0119kszym odkryciem by\u0142a osada datowana na VIII\u2013VII w. p.n.e., ods\u0142oni\u0119ta na obszarze Lipiec podczas bada\u0144 archeologicznych poprzedzaj\u0105cych budow\u0119 po\u0142udniowej obwodnicy Gda\u0144ska. Ponadto groby kultury pomorskiej by\u0142y odkrywane w r\u00f3\u017cnych latach w cz\u0119\u015bci \u015awi\u0119ty Wojciech i nieco dalej, na Jasieniu.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
Pozosta\u0142o\u015bci grobu skrzynkowego kultury pomorskiej z Gda\u0144ska-Jasienia (fot. Janusz Podg\u00f3rski)<\/figcaption>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/figure>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
Rysunek grobu skrzynkowego kultury pomorskiej, odkrytego na terenie Gda\u0144ska - dokumentacja z XVIII w.<\/figcaption>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/figure>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Popielnica twarzowa z Gda\u0144ska-Lipiec to materialny dow\u00f3d pradziejowej metryki osadnictwa na obszarach dzisiejszego Gda\u0144ska i og\u00f3lnie Tr\u00f3jmiasta. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie cz\u0119\u015b\u0107 stanowisk archeologicznych jest ju\u017c zabudowana. Tym bardziej trzeba wi\u0119c troszczy\u0107 si\u0119 o zabytki odkryte lata temu.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Opracowanie merytoryczne i tekst: dr Piotr Fudzi\u0144ski<\/em><\/strong>
<\/em>Redakcja j\u0119zykowa i sk\u0142ad: Marcin Fedoruk
<\/em>Projekt plakatu: Lidia Nadolska<\/em><\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wielu ludziom historia Gda\u0144ska kojarzy si\u0119 g\u0142\u00f3wnie ze \u015bredniowieczem i z tak zwanym z\u0142otym wiekiem Rzeczypospolitej (od XVI do pocz\u0105tk\u00f3w XVII stulecia). Takie skojarzenia dotycz\u0105 nie tylko obszaru Starego Miasta, ale te\u017c teren\u00f3w nale\u017c\u0105cych administracyjnie do dzielnic Oliwa czy Orunia-\u015aw. Wojciech-Lipce. Warto jednak wiedzie\u0107, \u017ce na tych ziemiach istnia\u0142o znacznie wcze\u015bniejsze osadnictwo, datowane na okres […]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":27798,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[128],"tags":[],"class_list":["post-27771","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-zabytek-miesiaca-archiwum-2025"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/27771","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=27771"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/27771\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":28248,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/27771\/revisions\/28248"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/27798"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=27771"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=27771"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=27771"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}