{"id":29641,"date":"2025-05-26T13:48:38","date_gmt":"2025-05-26T11:48:38","guid":{"rendered":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/?p=29641"},"modified":"2025-07-01T07:59:03","modified_gmt":"2025-07-01T05:59:03","slug":"futeral-na-tabliczki-woskowe","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/zabytek-miesiaca\/zabytek-miesiaca-archiwum-2025\/futeral-na-tabliczki-woskowe\/","title":{"rendered":"Futera\u0142 na tabliczki woskowe. Zabytek Miesi\u0105ca MAG – czerwiec 2025"},"content":{"rendered":"
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

W \u015bredniowieczu tabliczki woskowe by\u0142y u\u017cywane powszechnie. S\u0142u\u017cy\u0142y jako przeno\u015bne notatniki. Mo\u017cna by\u0142o zapisa\u0107 na nich na przyk\u0142ad rachunki albo korespondencj\u0119.<\/h2>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Sk\u0142ada\u0142y si\u0119 zazwyczaj z drewnianych deseczek, cho\u0107 zdarza\u0142y si\u0119 te\u017c takie z ko\u015bci s\u0142oniowej. Wydr\u0105\u017cone pola wype\u0142niano woskiem. Wosk by\u0142 najcz\u0119\u015bciej zabarwiony na czarno sadz\u0105, \u017ceby uzyska\u0107 lepsz\u0105 czytelno\u015b\u0107.<\/p>

Takie tabliczki cz\u0119sto \u0142\u0105czono przy u\u017cyciu sk\u00f3rzanych pask\u00f3w. W ten spos\u00f3b powstawa\u0142y dyptyki, tryptyki, poliptyki, a nawet kodeksy. Ca\u0142o\u015b\u0107 przechowywano w sk\u00f3rzanym futerale.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t

\n\t\t\t\t\t
\n\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\"Piet\u00e0\", prawdopodobnie z warsztatu Rogiera van der Weydena, ok. 1465 r. (?); fot. \u00a9 The National Gallery, London<\/figcaption>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/figure>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
Futera\u0142 na tabliczki woskowe przyczepiony do pasa<\/figcaption>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/figure>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
Sk\u00f3rzany futera\u0142 z tabliczkami z ko\u015bci s\u0142oniowej; CC BY 4.0 KIK-IRPA, Brussels (Belgium), clich\u00e9 KM013189<\/figcaption>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/figure>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
Tabliczka woskowa z XV wieku, fot. L. Oko\u0144ski; \u017ar\u00f3d\u0142o: staremiastoelblag-mah.blogspot.com<\/figcaption>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/figure>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Podczas wykopalisk w Gda\u0144sku archeolodzy nie znale\u017ali ani jednej tabliczki woskowej (ewentualnie nie uda\u0142o si\u0119 \u017cadnej zidentyfikowa\u0107). Jednak takie przedmioty s\u0105 zabezpieczone w archiwach: w Gda\u0144sku \u2013 tabliczki woskowe z protoko\u0142ami s\u0105dowymi komturii gda\u0144skiej z lat 1368\u20131416; w Toruniu \u2013 127 tabliczek w poliptykach (najwi\u0119kszy zbi\u00f3r w Polsce) z lat 1350\u20131523. Ponadto 30 tabliczek woskowych znale\u017ali archeolodzy w Elbl\u0105gu.<\/p>

O tym, \u017ce takie tabliczki by\u0142y u\u017cywane w Gda\u0144sku, \u015bwiadcz\u0105 znaleziska sk\u00f3rzanych futera\u0142\u00f3w. To w nich przechowywano i przenoszono tabliczki do pisania. W trakcie wieloletnich bada\u0144 archeologicznych na terenie Gda\u0144ska zidentyfikowano 16 futera\u0142\u00f3w, w r\u00f3\u017cnym stanie zachowania.<\/p>

Wyj\u0105tkowo ciekawym znaleziskiem jest futera\u0142 odkryty podczas bada\u0144 z lat 2006\u20132007 na gda\u0144skiej Wyspie Spichrz\u00f3w<\/strong>, w zachodniej cz\u0119\u015bci kwarta\u0142u wyznaczonego przez ulice Chmieln\u0105, Spichrzow\u0105 i \u017bytni\u0105. To jedyny futera\u0142, przy kt\u00f3rym zachowa\u0142a si\u0119 krajka do zawieszania.<\/strong><\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t

\n\t\t\t\t\t
\n\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Dolna cz\u0119\u015b\u0107 tego futera\u0142u mog\u0142a pomie\u015bci\u0107 komplet niewielkich tabliczek (prawdopodobnie o wymiarach 7\u20138 cm x 6 cm). Pierwotnie korpus by\u0142 zamykany pokryw\u0105, kt\u00f3ra jednak nie zachowa\u0142a si\u0119 do naszych czas\u00f3w. Przedmiot by\u0142 klejony (a nie szyty). Pr\u00f3by czasu nie przetrwa\u0142y cz\u0119\u015bci wewn\u0119trzne, wzmacniaj\u0105ce struktur\u0119 futera\u0142u. Na bokach s\u0105 poziome naci\u0119cia, przeznaczone na krajk\u0119. Sama krajka jest wykonana z brzegowego fragmentu tkaniny, zapewne we\u0142nianej i spil\u015bnionej. Mo\u017cliwe, \u017ce ten kawa\u0142ek tkaniny zosta\u0142 u\u017cyty wt\u00f3rnie; oryginalne mocowanie mog\u0142o by\u0107 z rzemienia albo sznurka.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t

\n\t\t\t\t\t
\n\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Bardzo interesuj\u0105ca jest tak\u017ce dekoracja. Cz\u0119\u015bci reprezentacyjne s\u0105 ozdobione naci\u0119ciami wykonanymi najprawdopodobniej no\u017cem. Wida\u0107 motyw \u015blimacznicy z niewielkimi k\u00f3\u0142kami. Na podstawie podobnych znalezisk (zar\u00f3wno z Gda\u0144ska, jak i na przyk\u0142ad z holenderskiej gminy Hoeksche Waard) mo\u017cna przypuszcza\u0107, \u017ce k\u00f3\u0142ka by\u0142y dodatkowo ozdobione czerwonym pigmentem.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t

\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Futera\u0142y na tabliczki woskowe s\u0105 odkrywane do\u015b\u0107 cz\u0119sto podczas wykopalisk. Archeolodzy znale\u017ali je mi\u0119dzy innymi w Gda\u0144sku i Elbl\u0105gu, w holenderskich miastach Dordrecht, Zwolle i Veere, a tak\u017ce w finlandzkim Turku.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t

\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Opracowanie merytoryczne i tekst: Beata Ceynowa<\/em><\/strong>
<\/em>Redakcja j\u0119zykowa i sk\u0142ad: Marcin Fedoruk
<\/em>Zdj\u0119cia zabytku: Joanna Szmit
<\/em>Rysunek zabytku: Monika Czaja
<\/em>Projekt plakatu: Lidia Nadolska<\/em><\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W \u015bredniowieczu tabliczki woskowe by\u0142y u\u017cywane powszechnie. S\u0142u\u017cy\u0142y jako przeno\u015bne notatniki. Mo\u017cna by\u0142o zapisa\u0107 na nich na przyk\u0142ad rachunki albo korespondencj\u0119. Sk\u0142ada\u0142y si\u0119 zazwyczaj z drewnianych deseczek, cho\u0107 zdarza\u0142y si\u0119 te\u017c takie z ko\u015bci s\u0142oniowej. Wydr\u0105\u017cone pola wype\u0142niano woskiem. Wosk by\u0142 najcz\u0119\u015bciej zabarwiony na czarno sadz\u0105, \u017ceby uzyska\u0107 lepsz\u0105 czytelno\u015b\u0107. Takie tabliczki cz\u0119sto \u0142\u0105czono przy […]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":29733,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[128],"tags":[],"class_list":["post-29641","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-zabytek-miesiaca-archiwum-2025"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/29641","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=29641"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/29641\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":29694,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/29641\/revisions\/29694"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/29733"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=29641"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=29641"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=29641"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}