{"id":30984,"date":"2025-10-01T11:56:53","date_gmt":"2025-10-01T09:56:53","guid":{"rendered":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/?p=30984"},"modified":"2025-11-03T07:58:16","modified_gmt":"2025-11-03T06:58:16","slug":"bulla-grzegorza-ix","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/zabytek-miesiaca\/zabytek-miesiaca-archiwum-2025\/bulla-grzegorza-ix\/","title":{"rendered":"Bulla Grzegorza IX. Zabytek Miesi\u0105ca MAG – pa\u017adziernik 2025"},"content":{"rendered":"\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Podczas ratowniczych bada\u0144 archeologicznych prowadzonych przez Muzeum Archeologiczne w Gda\u0144sku w 1999 roku u zbiegu ulic Rajskiej i Heweliusza odkryto setki zabytk\u00f3w, w tym niepozorny o\u0142owiany kr\u0105\u017cek. W trakcie zabieg\u00f3w konserwatorskich po jednej stronie kr\u0105\u017cka ukaza\u0142 si\u0119 wizerunek dw\u00f3ch m\u0119skich g\u0142\u00f3w, a na odwrocie inskrypcja GREGORIVS i oznaczenie PPVIIII. Informacje te pomog\u0142y badaczom w zidentyfikowaniu zabytku jako bulli papie\u017ca Grzegorza IX, kt\u00f3rego pontyfikat przypad\u0142 na lata 1227\u20131241.<\/h2>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Bulle papieskie by\u0142y rodzajem piecz\u0119ci o\u0142owianej. S\u0142u\u017cy\u0142y do uwierzytelniania najwa\u017cniejszych dokument\u00f3w. Przez otwory w kr\u0105\u017cku przeci\u0105gano jedwabne lub konopne sznury, kt\u00f3re przywi\u0105zywano do pergaminowego dokumentu.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Wyraz \u201ebulla\u201d pochodzi z \u0142aciny, oznacza\u0142 w staro\u017cytno\u015bci ma\u0142y okr\u0105g\u0142y przedmiot. Termin przeszed\u0142 w \u015bredniowieczu na okre\u015blenie okr\u0105g\u0142ej piecz\u0119ci, a nast\u0119pnie ca\u0142ego dokumentu opatrzonego tak\u0105 piecz\u0119ci\u0105. St\u0105d najwa\u017cniejsze dokumenty papieskie zacz\u0119to nazywa\u0107 bullami.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t

\n\t\t\t\t\t
\n\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Bulla znaleziona w Gda\u0144sku ma kszta\u0142t kolistej o\u0142owianej tarczy o \u015brednicy 40 mm i grubo\u015bci oko\u0142o 4 mm. Piecz\u0119\u0107 jest dwustronna, z otworem na sznur przebiegaj\u0105cym na ca\u0142ej d\u0142ugo\u015bci przez \u015brodek. Na awersie odci\u015bni\u0119to wizerunki g\u0142\u00f3w aposto\u0142\u00f3w Piotra i Paw\u0142a, przy czym posta\u0107 \u015bw. Paw\u0142a znajduj\u0105ca si\u0119 po prawej (heraldycznie) stronie jest mocno zatarta. Dostrzec mo\u017cna jednak niewyra\u017ane zarysy twarzy z d\u0142ug\u0105, prost\u0105 brod\u0105. \u015aw. Piotr patrz\u0105cy w lewo przedstawiony jest z kr\u00f3tk\u0105, k\u0119dzierzaw\u0105 brod\u0105 i takimi w\u0142osami. Twarz przedstawiona jest realistycznie, z wyra\u017anie zaznaczonym nosem, oczami i ustami. G\u0142owy aposto\u0142\u00f3w obwiedzione s\u0105 nieregularnie owalnymi otokami pere\u0142kowymi. Po\u015brodku umieszczony jest wizerunek krzy\u017ca. Nad postaciami aposto\u0142\u00f3w widoczny jest zarys inskrypcji, z kt\u00f3rej czytelne s\u0105 jedynie dwie ostatnie litery PE, b\u0119d\u0105ce cz\u0119\u015bci\u0105 skr\u00f3conego \u0142aci\u0144skiego napisu: SPA SPE, oznaczaj\u0105cego po rozwini\u0119ciu S[ANCTUS] PA[ULUS] S[ANCTUS] PE[TRUS]. Na rewersie biegnie pere\u0142kowy otok, wewn\u0105trz kt\u00f3rego rozmieszczono w trzech rz\u0119dach napis GRE\/GORIVS\u00b7\/PP VIIII. Pierwsza cz\u0119\u015b\u0107 inskrypcji wyra\u017ca imi\u0119 papie\u017ca, druga skr\u00f3cony tytu\u0142 P[A]P[A], oznaczaj\u0105cy pastor pastorum<\/em>, czyli \u201epasterz pasterzy\u201d, i odpowiedni numer.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Wygl\u0105d piecz\u0119ci znalezionej w Gda\u0144sku powiela wz\u00f3r wprowadzony za pontyfikatu Paschalisa II (1099\u20131118) i u\u017cywany do dzi\u015b. Tajemnic\u0105 pozostaje, do kogo skierowany by\u0142 dokument Grzegorza IX opatrzony papiesk\u0105 piecz\u0119ci\u0105. Prawdopodobnym odbiorc\u0105 m\u00f3g\u0142 by\u0107 klasztor dominikan\u00f3w (kt\u00f3rych siedziba od 1227 roku znajdowa\u0142a si\u0119 niedaleko badanego placu) lub dw\u00f3r ksi\u0119cia pomorskiego \u015awi\u0119tope\u0142ka Wielkiego.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t

\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
Powr\u00f3t pos\u0142\u00f3w wioz\u0105cych bull\u0119 kanonizacyjn\u0105 do Trzebnicy, ilustracja z \"Legendy \u015bwi\u0119tej Jadwigi\", 1353 r.<\/figcaption>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/figure>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
Miniatura przedstawiaj\u0105ca Grzegorza IX, manuskrypt, ok. 1270 r.<\/figcaption>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/figure>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
Bulla Grzegorza IX ze zbior\u00f3w British Museum<\/figcaption>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/figure>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Grzegorz IX by\u0142 g\u0142\u0119boko zaanga\u017cowany w polityk\u0119 p\u00f3\u0142nocno-zachodnich kraj\u00f3w \u015bwiata \u0142aci\u0144skiego. Popiera\u0142 misje franciszkan\u00f3w i dominikan\u00f3w oraz dzia\u0142alno\u015b\u0107 misyjn\u0105 Krzy\u017cak\u00f3w w Prusach. Ju\u017c jako kardyna\u0142 by\u0142 protektorem zakonu franciszkan\u00f3w, wywar\u0142 decyduj\u0105cy wp\u0142yw na jego rozbudow\u0119, a w szczeg\u00f3lno\u015bci na ostateczne ustalenie regu\u0142y. Z racji wsp\u00f3lnych studi\u00f3w na Uniwersytecie Paryskim zna\u0142 Iwo Odrow\u0105\u017ca (ok. 1170\u20131229), p\u00f3\u017aniejszego biskupa krakowskiego; przez niego zapewne pozna\u0142 tak\u017ce sprawy ksi\u0105\u017c\u0105t z ziem polskich. Liczne bulle Grzegorz IX s\u0142a\u0142 mi\u0119dzy innymi do ksi\u0119cia mazowieckiego Konrada. Za przyk\u0142ad niech pos\u0142u\u017cy pismo z 27 sierpnia 1230 r., potwierdzaj\u0105ce darowizn\u0119 ks. mazowieckiego na rzecz Zakonu Niemieckiego, czy bulla z 9 wrze\u015bnia 1234 r., w kt\u00f3rej papie\u017c poleca zakon opiece ksi\u0119cia.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t

\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Opracowanie merytoryczne i tekst: Beata Ceynowa<\/em><\/strong>,\u00a0Ewa Trawicka<\/strong><\/em>
<\/em>Redakcja j\u0119zykowa i sk\u0142ad: Marcin Fedoruk
<\/em>Projekt plakatu: Lidia Nadolska<\/em><\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Podczas ratowniczych bada\u0144 archeologicznych prowadzonych przez Muzeum Archeologiczne w Gda\u0144sku w 1999 roku u zbiegu ulic Rajskiej i Heweliusza odkryto setki zabytk\u00f3w, w tym niepozorny o\u0142owiany kr\u0105\u017cek. W trakcie zabieg\u00f3w konserwatorskich po jednej stronie kr\u0105\u017cka ukaza\u0142 si\u0119 wizerunek dw\u00f3ch m\u0119skich g\u0142\u00f3w, a na odwrocie inskrypcja GREGORIVS i oznaczenie PPVIIII. Informacje te pomog\u0142y badaczom w zidentyfikowaniu […]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":31014,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[128,62],"tags":[],"class_list":["post-30984","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-zabytek-miesiaca-archiwum-2025","category-zabytek-miesiaca"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/30984","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=30984"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/30984\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":31304,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/30984\/revisions\/31304"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/31014"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=30984"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=30984"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=30984"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}