{"id":31475,"date":"2025-11-26T09:49:09","date_gmt":"2025-11-26T08:49:09","guid":{"rendered":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/?p=31475"},"modified":"2026-01-07T13:28:06","modified_gmt":"2026-01-07T12:28:06","slug":"baba-pruska-z-mozgowa-12-2025","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/zabytek-miesiaca\/zabytek-miesiaca-archiwum-2025\/baba-pruska-z-mozgowa-12-2025\/","title":{"rendered":"Baba pruska z M\u00f3zgowa. Zabytek Miesi\u0105ca MAG – grudzie\u0144 2025"},"content":{"rendered":"
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Baba pruska z M\u00f3zgowa to antropomorficzna rze\u017aba sakralna. Przedstawia posta\u0107 m\u0119\u017cczyzny. Dlaczego wi\u0119c okre\u015blana jest mianem \u201ebaby\u201d?<\/h2>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

W tym przypadku mamy do czynienia z terminologi\u0105 archeologiczn\u0105. S\u0142owo \u201ebaba\u201d pochodzi z j\u0119zyk\u00f3w lud\u00f3w stepowych, gdzie oznacza przodka lub praojca.<\/p>

Prezentowany pos\u0105g zosta\u0142 odkryty na niewielkim kopcu zwanym Kaninchenberg, na granicy wsi M\u00f3zgowo i Laseczno. W 1889 roku przewieziono go do Gda\u0144ska, na polecenie Hugona Conwentza, dyrektora Zachodniopruskiego Muzeum Prowincjonalnego. To on zdecydowa\u0142, \u017ce trzeba chroni\u0107 unikatowe baby pruskie. Pos\u0105g przetrwa\u0142 II wojn\u0119 \u015bwiatow\u0105. Od 1963 roku stoi przy D\u0142ugim Pobrze\u017cu, pod zabytkowym Domem Przyrodnik\u00f3w, kt\u00f3ry jest siedzib\u0105 Muzeum Archeologicznego w Gda\u0144sku.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t

\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Rze\u017aba z M\u00f3zgowa cechuje si\u0119 rozbudowanym detalem rze\u017abiarskim, co wyr\u00f3\u017cnia j\u0105 spo\u015br\u00f3d innych bab pruskich. Posta\u0107 ma wyra\u017anie zaznaczone oczy, usta i nos. W prawej d\u0142oni trzyma r\u00f3g do picia (naczynie rytualne), a przez lew\u0105 r\u0119k\u0119 przewieszony jest miecz. Na bokach pos\u0105gu wida\u0107 dodatkowe detale: lask\u0119, maczug\u0119 lub bu\u0142aw\u0119, a tak\u017ce drug\u0105 posta\u0107 z r\u0119koma uniesionymi w ge\u015bcie modlitewnym. Na plecach przypuszczalnie zaznaczono kolist\u0105 tarcz\u0119. Wyrze\u017abiony m\u0119\u017cczyzna nosi naszyjnik, co mo\u017ce \u015bwiadczy\u0107 o jego wysokim statusie spo\u0142ecznym.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t

\n\t\t\t\t\t
\n\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
Szkic baby pruskiej z M\u00f3zgowa wg M. Weigela<\/figcaption>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/figure>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Rze\u017aby tego typu by\u0142y charakterystyczne dla ziem zamieszkiwanych przez plemiona pruskie w okresie wczesnego \u015bredniowiecza. Ich znaczenie i funkcje pozostaj\u0105 nie do ko\u0144ca wyja\u015bnione. Brakuje bowiem \u017ar\u00f3de\u0142 pisanych oraz pierwotnego kontekstu archeologicznego. Wed\u0142ug r\u00f3\u017cnych hipotez baby pruskie przedstawiaj\u0105 zas\u0142u\u017conych przodk\u00f3w, bohater\u00f3w, kap\u0142an\u00f3w, b\u00f3stwa albo symboliczne figury zwi\u0105zane z ideologicznym kryzysem po podbiciu ziem pruskich przez zakon krzy\u017cacki w XIII wieku. Niekt\u00f3rzy badacze sugeruj\u0105, \u017ce pos\u0105gi mog\u0142y by\u0107 wykorzystywane jako kamienie graniczne. W folklorze lokalnym baby pruskie cz\u0119sto uto\u017csamiane s\u0105 z lud\u017ami zamienionymi w kamie\u0144 za grzechy i przewinienia.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t

\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t<\/i>\t\t\t\t<\/span>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t
\n\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\tKarta zabytku\t\t\t\t\t\t<\/span>\n\t\t\t\t\t<\/h3>\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t\u2022\tmateria\u0142: granit
\n\u2022\ttechnika: rze\u017aba reliefowa
\n\u2022\twymiary: ok. 1,3 m wysoko\u015bci
\n\u2022\tdatowanie: szeroki zakres, od X\/XI do XIII w.
\n\u2022\tmiejsce pochodzenia: okolice wsi M\u00f3zgowo, powiat i\u0142awski, teren dawnej Pomezanii, zamieszkiwanej przez plemiona pruskie
\n\u2022\tnr inwentarzowy: MAG\/\u015aR\/1963:79\/364\n\t\t\t\t\t<\/p>\n\t\t\t\t\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t

\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Bez w\u0105tpienia baba pruska z M\u00f3zgowa jest unikatowym \u015bwiadkiem kultury materialnej dawnych Prus\u00f3w i cennym elementem kolekcji Muzeum Archeologicznego w Gda\u0144sku. Wesp\u00f3\u0142 z innymi pos\u0105gami tego typu \u2013 pochodz\u0105cymi z okolic I\u0142awy, Susza i Bronowa \u2013 tworzy wa\u017cn\u0105 ekspozycj\u0119 wczesno\u015bredniowiecznych rze\u017ab kamiennych.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t

\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Opracowanie merytoryczne, tekst i zdj\u0119cia: Adam Ostasz<\/em><\/strong>
<\/em>Redakcja j\u0119zykowa i sk\u0142ad: Marcin Fedoruk
<\/em>Projekt plakatu: Lidia Nadolska<\/em><\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t

\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t<\/i>\t\t\t\t<\/span>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t
\n\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\tWybrana bibliografia\t\t\t\t\t\t<\/span>\n\t\t\t\t\t<\/h3>\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
  • \u0141\u0119ga W., \u201eKultura Pomorza we wczesnem \u015bredniowieczu na podstawie wykopalisk\u201d, t. 1, s. 415\u2013416, Toru\u0144, 1929<\/li>
  • Szczepa\u0144ski S., \u201eOld Prussian \u2018Baba\u2019 Stones: An Overview of the History of Research and Reception. Pomesanian-Sasinian Case\u201d, 328\u2013330, Rzesz\u00f3w, 2015<\/li>
  • Soko\u0142owska J., \u201eWczesnohistoryczne pos\u0105gi kamienne odkryte na ziemiach Polski\u201d, s. 32\u201333, Warszawa, 1928<\/li><\/ul>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Baba pruska z M\u00f3zgowa to antropomorficzna rze\u017aba sakralna. Przedstawia posta\u0107 m\u0119\u017cczyzny. Dlaczego wi\u0119c okre\u015blana jest mianem \u201ebaby\u201d? W tym przypadku mamy do czynienia z terminologi\u0105 archeologiczn\u0105. S\u0142owo \u201ebaba\u201d pochodzi z j\u0119zyk\u00f3w lud\u00f3w stepowych, gdzie oznacza przodka lub praojca. Prezentowany pos\u0105g zosta\u0142 odkryty na niewielkim kopcu zwanym Kaninchenberg, na granicy wsi M\u00f3zgowo i Laseczno. W 1889 […]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":31505,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[128],"tags":[],"class_list":["post-31475","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-zabytek-miesiaca-archiwum-2025"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/31475","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=31475"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/31475\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":31506,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/31475\/revisions\/31506"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/31505"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=31475"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=31475"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=31475"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}