{"id":32987,"date":"2026-04-16T11:23:02","date_gmt":"2026-04-16T09:23:02","guid":{"rendered":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/?p=32987"},"modified":"2026-06-01T09:13:52","modified_gmt":"2026-06-01T07:13:52","slug":"pierscionek-fede-5-2026","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/zabytek-miesiaca\/zabytek-miesiaca-archiwum-2026\/pierscionek-fede-5-2026\/","title":{"rendered":"Pier\u015bcionek zar\u0119czynowy typu fede z XVI\/XVII wieku. Zabytek Miesi\u0105ca MAG – maj 2026"},"content":{"rendered":"
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

W 2009 roku, podczas bada\u0144 archeologicznych w kociewskiej wsi Osiek, nad jeziorem Ka\u0142\u0119bie odkryto wiele artefakt\u00f3w zwi\u0105zanych z histori\u0105 tego miejsca. By\u0142y w\u015br\u00f3d nich kulki muszkietowe, groty be\u0142t\u00f3w, monety, a tak\u017ce wyj\u0105tkowe znalezisko: pier\u015bcionek zar\u0119czynowy \u2013 cichy \u015bwiadek czyjej\u015b dawnej obietnicy.<\/h2>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Dzi\u0119ki badaniom prowadzonym przez Muzeum Archeologiczne w Gda\u0144sku na obszarze Osieka zidentyfikowano relikty zamku krzy\u017cackiego oraz dworu renesansowego. Teren ten by\u0142 u\u017cytkowany od co najmniej 700 lat. Najstarsz\u0105 faz\u0119 reprezentuj\u0105 wspomniane pozosta\u0142o\u015bci zamku krzy\u017cackiego, wzniesionego w pierwszej po\u0142owie XIV wieku lub na pocz\u0105tku XV stulecia. Po sekularyzacji zakonu i w\u0142\u0105czeniu Prus Kr\u00f3lewskich do Korony Kr\u00f3lestwa Polskiego, w 1566 roku na krzy\u017cackich fundamentach wzniesiono renesansowy pa\u0142ac z arkadowym dziedzi\u0144cem. By\u0142 on przeznaczony dla starost\u00f3w osieckich i u\u017cytkowany nieprzerwanie do 1772 roku.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t

\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
Ruiny zamku w Osieku, 2024 r. (Pko, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0)<\/figcaption>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/figure>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Pier\u015bcionek odkryty przez archeolog\u00f3w w Osieku jest dosy\u0107 du\u017cy: \u015brednica liczy 27 mm, grubo\u015b\u0107 ta\u015bmy 3,5 mm. Rozmiar mo\u017ce sugerowa\u0107, \u017ce pier\u015bcionek nale\u017ca\u0142 do m\u0119\u017cczyzny, jednak taka interpretacja nie jest pewna. W przesz\u0142o\u015bci kobiety nierzadko nosi\u0142y pier\u015bcionki na r\u0119kawiczkach, co t\u0142umaczy\u0142oby wi\u0119ksze wymiary.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Pier\u015bcionek wykonano z cyny i o\u0142owiu. Obr\u0105czka jest p\u00f3\u0142okr\u0105g\u0142a, raczej cienka i g\u0142adka; po obu stronach motywu centralnego lekko si\u0119 poszerza, tworz\u0105c ramiona przechodz\u0105ce p\u0142ynnie w g\u0142\u00f3wk\u0119 pier\u015bcionka. Ca\u0142\u0105 uwag\u0119 skupia motyw dw\u00f3ch d\u0142oni splecionych w mocnym u\u015bcisku. Jedna d\u0142o\u0144 zosta\u0142a ukazana od strony grzbietowej, z czytelnie zaznaczonymi palcami; kciuk drugiej d\u0142oni obejmuje t\u0119 pierwsz\u0105. Po bokach wida\u0107 zaokr\u0105glone zgrubienia \u2013 w formie ozdoby lub uproszczonego przedstawienia mankiet\u00f3w.<\/p>

Cyna i o\u0142\u00f3w to metale, kt\u00f3re 500 lat temu by\u0142y stosunkowo tanie i powszechne (w przeciwie\u0144stwie do srebra i z\u0142ota). W\u0142a\u015bcicielk\u0105 takiego pier\u015bcionka mog\u0142a by\u0107 mieszczka albo \u017cona rzemie\u015blnika, og\u00f3lnie kto\u015b z ubo\u017cszej warstwy spo\u0142ecznej.<\/p>

Natomiast gest u\u015bci\u015bni\u0119tych d\u0142oni i jego symbolika by\u0142y ponad podzia\u0142ami \u2013 uniwersalne i dost\u0119pne bez wzgl\u0119du na status. Oznacza\u0142y mi\u0142o\u015b\u0107, romantyczno\u015b\u0107 oraz obietnic\u0119 wsp\u00f3lnej przysz\u0142o\u015bci.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t

\n\t\t\t\t\t
\n\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Pier\u015bcienie zar\u0119czynowe lub za\u015blubinowe z wizerunkiem splecionych prawic by\u0142y popularne w ca\u0142ej Europie od XII do XVIII wieku. W XIX stuleciu kolekcjonerzy okre\u015blili je mianem \u201efede\u201d, od w\u0142oskiego mani in fede<\/em> \u2013 \u201ed\u0142onie w zaufaniu\u201d. W zbiorach Muzeum Brytyjskiego zachowa\u0142y si\u0119 przepi\u0119kne srebrne pier\u015bcienie tego typu. Kluczow\u0105 analogi\u0105 ikonograficzn\u0105 jest s\u0142ynny obraz Jana van Eycka \u201ePortret ma\u0142\u017conk\u00f3w Arnolfinich\u201d z 1434 roku: gest widoczny na obrazie jest kulturowym odpowiednikiem tego, co pier\u015bcionek fede wyra\u017ca w metalu.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
Portret ma\u0142\u017conk\u00f3w Arnolfinich - obraz Jana van Eycka namalowany w 1434 r.<\/figcaption>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/figure>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
Pier\u015bcionek z XIII w. \u00a9 The Trustees of the British Museum. Shared under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International (CC BY-NC-SA 4.0) licence<\/figcaption>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/figure>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
Pier\u015bcionek z XV w. \u00a9 The Trustees of the British Museum. Shared under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International (CC BY-NC-SA 4.0) licence<\/figcaption>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/figure>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
Pier\u015bcionek z XVI\/XVII w. \u00a9 The Trustees of the British Museum. Shared under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International (CC BY-NC-SA 4.0) licence<\/figcaption>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/figure>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Generalnie motyw z\u0142\u0105czonych d\u0142oni jako symbol zobowi\u0105zania, przysi\u0119gi lub zwi\u0105zku funkcjonowa\u0142 ju\u017c w staro\u017cytnym Rzymie. Gest dextrarum iunctio<\/em> (\u0142ac. \u201ez\u0142\u0105czenie prawic\u201d) pojawia\u0142 si\u0119 tam r\u00f3wnie\u017c na reliefach nagrobnych i monetach.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t
Relief nagrobny ma\u0142\u017ce\u0144stwa rzymskiego, 30 r. p.n.e, (Anagoria, Wikimedia Commons, CC BY 3.0)<\/figcaption>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/figure>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Motyw okre\u015blany dzi\u015b mianem \u201efede\u201d przeszed\u0142 d\u0142ug\u0105 drog\u0119 przez epoki, przybieraj\u0105c rozmaite formy, takie jak: gimmel ring<\/em>, puzzle ring<\/em>, odmiany z dodatkiem memento mori<\/em> czy irlandzki Claddagh<\/em>. W ko\u0144cu, oko\u0142o 200 lat temu ust\u0105pi\u0142 miejsca prostej formie g\u0142adkiej obr\u0105czki.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t

\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Opracowanie merytoryczne i tekst: Aleksandra Jab\u0142o\u0144ska<\/em><\/strong>
<\/em>Redakcja j\u0119zykowa i sk\u0142ad: Marcin Fedoruk<\/em>
Zdj\u0119cia zabytku: Joanna Szmit
<\/em>Projekt plakatu: Lidia Nadolska<\/em><\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W 2009 roku, podczas bada\u0144 archeologicznych w kociewskiej wsi Osiek, nad jeziorem Ka\u0142\u0119bie odkryto wiele artefakt\u00f3w zwi\u0105zanych z histori\u0105 tego miejsca. By\u0142y w\u015br\u00f3d nich kulki muszkietowe, groty be\u0142t\u00f3w, monety, a tak\u017ce wyj\u0105tkowe znalezisko: pier\u015bcionek zar\u0119czynowy \u2013 cichy \u015bwiadek czyjej\u015b dawnej obietnicy. Dzi\u0119ki badaniom prowadzonym przez Muzeum Archeologiczne w Gda\u0144sku na obszarze Osieka zidentyfikowano relikty zamku […]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":33136,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[133,62],"tags":[],"class_list":["post-32987","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-zabytek-miesiaca-archiwum-2026","category-zabytek-miesiaca"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/32987","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=32987"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/32987\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":33137,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/32987\/revisions\/33137"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/33136"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=32987"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=32987"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=32987"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}