{"id":6590,"date":"2021-01-04T12:15:53","date_gmt":"2021-01-04T11:15:53","guid":{"rendered":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/?p=6590"},"modified":"2023-01-16T11:19:31","modified_gmt":"2023-01-16T10:19:31","slug":"popielnica-z-cmentarzyska-kultury-pomorskiej-w-starej-jani","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/zabytek-miesiaca\/zabytek-miesiaca-archiwum-2021\/popielnica-z-cmentarzyska-kultury-pomorskiej-w-starej-jani\/","title":{"rendered":"Popielnica z cmentarzyska kultury pomorskiej w Starej Jani. Zabytek Miesi\u0105ca MAG – stycze\u0144 2021"},"content":{"rendered":"

\"Popielnica<\/a>Pojezierze Starogardzkie, zwane te\u017c Kociewskim, jest cz\u0119\u015bci\u0105 wschodniego obszaru Pomorza okre\u015blanego nazwami Gda\u0144skie lub Nadwi\u015bla\u0144skie. Kraina ta ma kszta\u0142t tr\u00f3jk\u0105ta: jego wschodni\u0105 granic\u0119 stanowi dolina Wis\u0142y, od p\u00f3\u0142nocy graniczy z Pojezierzem Kaszubskim, a od zachodu \u2013 z Borami Tucholskimi. Teren jest poprzecinany licznymi dolinami mniejszych i wi\u0119kszych rzek; najwi\u0119ksza z nich \u2013 Wierzyca \u2013 dzieli Kociewie na dwie wyra\u017ane cz\u0119\u015bci. Pojezierze Starogardzkie r\u00f3\u017cni si\u0119 od Kaszubskiego mniejsz\u0105 liczb\u0105 jezior, kt\u00f3re poza tym nie s\u0105 tak du\u017ce, jak cho\u0107by te w Szwajcarii Kaszubskiej.<\/p>\n

 <\/p>\n

Osadnictwo pradziejowe Pojezierza Starogardzkiego by\u0142o bardzo zaawansowane, szczeg\u00f3lnie w czasach kultury pomorskiej (VII\u2013IV w. p.n.e.). Do pierwszych udokumentowanych odkry\u0107 materia\u0142\u00f3w tej kultury dosz\u0142o ju\u017c w 1711 roku \u2013 we wschodniej cz\u0119\u015bci Tczewa odkryto w\u00f3wczas gr\u00f3b skrzynkowy, zawieraj\u0105cy 14 popielnic. Intensywne badania nad kultur\u0105 pomorsk\u0105 na Kociewiu zwi\u0105zane by\u0142y zw\u0142aszcza z II po\u0142ow\u0105 XIX wieku i z okresem po 1953 r., kiedy teren zosta\u0142 obj\u0119ty ochron\u0105 przez Dzia\u0142 Archeologii Muzeum Pomorskiego (p\u00f3\u017aniej przekszta\u0142cony w samodzielne Muzeum Archeologiczne w Gda\u0144sku).<\/p>\n

 <\/p>\n

W po\u0142udniowej cz\u0119\u015bci Pojezierza Starogardzkiego, kilka kilometr\u00f3w od granicy wojew\u00f3dztwa kujawsko-pomorskiego, znajduje si\u0119 miejscowo\u015b\u0107 Stara Jania. Tam w\u0142a\u015bnie istnia\u0142o cmentarzysko kultury pomorskiej (nieco zapomniane), zlokalizowane na p\u00f3\u0142nocny zach\u00f3d od wsi. G\u0142\u00f3wne odkrycia archeologiczne na tym cmentarzysku pochodz\u0105 z lat 50-tych i z pocz\u0105tku lat 60-tych XX w. Niestety stanowisko by\u0142o badane wy\u0142\u0105cznie w zakresie pojedynczych akcji ratowniczych, nie prowadzono systematycznych bada\u0144 wykopaliskowych. Odkryto 3\u20134 groby skrzynkowe oraz 3 kloszowe (popielnic\u0119 nakrywa\u0142o inne naczynie, nazywane kloszem). Opr\u00f3cz tego stwierdzono obecno\u015b\u0107 innych grob\u00f3w, w nieznanej liczbie, zniszczonych wskutek prac ziemnych. Zabytki trafia\u0142y do Muzeum w r\u00f3\u017cnych okoliczno\u015bciach, na przyk\u0142ad za po\u015brednictwem ks. Ka\u0142uckiego z parafii w Ko\u015bcielnej Jani. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie nale\u017ca\u0142oby przyj\u0105\u0107 za\u0142o\u017cenie, \u017ce cmentarzysko ju\u017c nie istnieje; ewentualnie jego pozosta\u0142o\u015bci mog\u0142y zachowa\u0107 si\u0119 na terenie poro\u015bni\u0119tym lasem, niedost\u0119pnym dla bada\u0144 wykopaliskowych.<\/p>\n

 <\/p>\n

W 1987 r. Instytut Historii Uniwersytetu Gda\u0144skiego przekaza\u0142 do Muzeum popielnic\u0119 z pokryw\u0105, ze stanowiska w Starej Jani. Popielnica mia\u0142a pochodzi\u0107 z grobu skrzynkowego odkrytego przypadkowo prawdopodobnie na pocz\u0105tku lat 60-tych XX w. Czarny, l\u015bni\u0105cy zabytek by\u0142 zdobiony bogatym ornamentem rytych drabinek z kresek poziomych, pomi\u0119dzy kt\u00f3rymi znajdowa\u0142o si\u0119 7 kresek pionowych, rozwidlonych z do\u0142u i z g\u00f3ry (tzw. ornament dendromorficzny, by\u0107 mo\u017ce przedstawiaj\u0105cy drzewa). Natomiast pokrywa by\u0142a zdobiona ornamentem krzy\u017ca, wykonanego z licznych linii rytych. Znaczenie tej ozdoby mo\u017ce mie\u0107 zwi\u0105zek z symbolicznym podzia\u0142em na cztery pory roku oraz og\u00f3lnie z tocz\u0105cym si\u0119 ko\u0142em czasu. W popielnicy pochowane by\u0142y szcz\u0105tki m\u0142odej osoby (ok. 12\u201320 lat) o nieokre\u015blonej p\u0142ci. Ze wzgl\u0119du na form\u0119 zabytku mo\u017cna go datowa\u0107 na starsz\u0105 faz\u0119 rozwojow\u0105 kultury pomorskiej (ok. 620\u2013480 r. p.n.e.).<\/p>\n

 <\/p>\n

Muzeum Archeologiczne w Gda\u0144sku posiada wiele zabytk\u00f3w kultury pomorskiej z terenu Pojezierza Starogardzkiego. S\u0105 w\u015br\u00f3d nich charakterystyczne popielnice twarzowe, o mniej lub bardziej realistycznym wizerunku ust, nosa, uszu. Cz\u0119\u015b\u0107 popielnic jest eksponowana na wystawie sta\u0142ej w Domu Przyrodnik\u00f3w<\/a> \u2013 siedzibie g\u0142\u00f3wnej Muzeum.<\/p>\n

 <\/p>\n

Kurator wystawy i autor tekstu: dr Piotr Fudzi\u0144ski<\/em><\/u>
\nZdj\u0119cie zabytku: Zofia Grunt<\/em>
\nOpracowanie graficzne: Lidia Nadolska<\/em>
\nRedakcja: Marcin Fedoruk<\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

\"Dokumentacja<\/a>
Dokumentacja rysunkowa tzw. grobu kloszowego ze Starej Jani (arch. MAG)<\/figcaption><\/figure>\n
\"Notatka<\/a>
Notatka z lat 50-tych XX w. o odkryciach w Starej Jani (arch. MAG)<\/figcaption><\/figure>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Pojezierze Starogardzkie, zwane te\u017c Kociewskim, jest cz\u0119\u015bci\u0105 wschodniego obszaru Pomorza okre\u015blanego nazwami Gda\u0144skie lub Nadwi\u015bla\u0144skie. Kraina ta ma kszta\u0142t tr\u00f3jk\u0105ta: jego wschodni\u0105 granic\u0119 stanowi dolina Wis\u0142y, od p\u00f3\u0142nocy graniczy z Pojezierzem Kaszubskim, a od zachodu \u2013 z Borami Tucholskimi. Teren jest poprzecinany licznymi dolinami mniejszych i wi\u0119kszych rzek; najwi\u0119ksza z nich \u2013 Wierzyca \u2013 dzieli […]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":6592,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[108],"tags":[],"class_list":["post-6590","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-zabytek-miesiaca-archiwum-2021"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6590","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6590"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6590\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6592"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6590"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6590"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6590"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}