{"id":7295,"date":"2021-04-01T07:54:21","date_gmt":"2021-04-01T05:54:21","guid":{"rendered":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/?p=7295"},"modified":"2023-01-16T11:19:31","modified_gmt":"2023-01-16T10:19:31","slug":"stilus-zapomniany-przyrzad-do-spisywania-notatek","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/zabytek-miesiaca\/zabytek-miesiaca-archiwum-2021\/stilus-zapomniany-przyrzad-do-spisywania-notatek\/","title":{"rendered":"Stilus – zapomniany przyrz\u0105d do spisywania notatek. Zabytek Miesi\u0105ca MAG – kwiecie\u0144 2021"},"content":{"rendered":"

\"Plakat<\/a>Zanim w Europie zacz\u0119to produkowa\u0107 papier na skal\u0119 masow\u0105 \u2013 co nast\u0105pi\u0142o u schy\u0142ku \u015bredniowiecza \u2013 do sporz\u0105dzania kr\u00f3tkich notatek w szkole, na targu czy w kantorze kupieckim wykorzystywano drewniane tabliczki pokryte woskiem. Notowano specjalnymi rylcami metalowymi lub wyrze\u017abionymi z twardych gatunk\u00f3w drewna, ewentualnie z ko\u015bci czy rogu. Zaostrzonym ko\u0144cem ryto w wosku, a p\u0142askim, w kszta\u0142cie \u0142opatki albo walca, \u015bcierano niepotrzebny ju\u017c tekst, przygotowuj\u0105c tabliczk\u0119 do ponownego u\u017cycia.<\/p>\n

Jeden z takich przyrz\u0105d\u00f3w odkryto w 2009 roku podczas bada\u0144 archeologicznych prowadzonych przy ulicy D\u0142ugie Ogrody w Gda\u0144sku. Zabytek wykonany z \u017celaza ma kr\u00f3tk\u0105, poprzeczn\u0105, walcowat\u0105 g\u0142\u00f3wk\u0119 tworz\u0105c\u0105 z trzonkiem kszta\u0142t litery “T”. W g\u00f3rnej partii trzonka \u2013 w miejscu o przekroju czworok\u0105tnym \u2013 wida\u0107 zdobienia w formie naci\u0119\u0107 przypominaj\u0105cych przechodz\u0105ce w siebie p\u0142ynnie litery “S” i odwr\u00f3con\u0105 “Z”. To charakterystyczne zdobienie powtarza si\u0119 na tak wielu stilusach \u2013 znajdowanych przez archeolog\u00f3w g\u0142\u00f3wnie na terenie Niemiec, ale te\u017c Szwecji, Danii, Polski, a\u017c po Estoni\u0119 \u2013 \u017ce sk\u0142oni\u0142o badaczy do wydzielenia specjalnej grupy: “z dekoracj\u0105 S\u2013Z”. Szybko zwr\u00f3cono uwag\u0119, \u017ce wiele z tych znalezisk, datowanych od XII do XIV wieku, pochodzi z warstw zwi\u0105zanych ze wznoszeniem monumentalnych budowli sakralnych, przy kt\u00f3rych pracowali w\u0142oscy rzemie\u015blnicy; okre\u015blano ich mianem: magistri comacini<\/em> (mistrzowie z okolic Como). Uznano wi\u0119c, \u017ce stilusy “z dekoracj\u0105 S\u2013Z” mog\u0142y stanowi\u0107 rodzaj atrybutu tej grupy zawodowej. Zabytek gda\u0144ski, datowany na XV w., mo\u017ce by\u0107 przyk\u0142adem na\u015bladownictwa wspomnianych rysik\u00f3w.<\/p>\n

Tabliczki woskowe, z\u0142\u0105czone po kilka k\u00f3\u0142kami w grzbiecie, znane by\u0142y ju\u017c w staro\u017cytno\u015bci. Rzymianie nazywali je dyptychami i do\u015b\u0107 powszechnie spisywali na nich testamenty oraz transakcje handlowe. Trzy tabliczki z\u0142\u0105czone razem nazywano tryptychem, a wi\u0119ksz\u0105 liczb\u0119 \u2013 poliptychem. W \u015bredniowieczu tabliczki do notowania umieszczano w specjalnym futerale, kt\u00f3ry noszono na pasku lub rzemieniu.<\/p>\n

Kurator wystawy i autor tekstu: Ewa Trawicka<\/strong>\r\nZdj\u0119cie zabytku: Rafa\u0142 Janczukowicz<\/strong>\r\nOpracowanie graficzne: Lidia Nadolska<\/strong>\r\nRedakcja: Marcin Fedoruk<\/strong><\/pre>\n
 <\/p>\n
\u015aredniowieczne ilustracje pokazuj\u0105ce u\u017cycie stilusa:<\/strong><\/p>\n
\"\"<\/a><\/p>\n
Strona z ksi\u0119gi “Codex Manesse”, XIV w., ze zbior\u00f3w Universit\u00e4tsbibliothek Heidelberg<\/em>. Dost\u0119p online: https:\/\/digi.ub.uni-heidelberg.de\/diglit\/cpg848\/0641<\/a><\/p>\n
 <\/p>\n
\"\"<\/a><\/p>\n
Strona z ksi\u0119gi “Scivias” autorstwa Hildegardy z Bingen, XII w., ze zbior\u00f3w Universit\u00e4tsbibliothek Heidelberg<\/em>. Dost\u0119p online: https:\/\/digi.ub.uni-heidelberg.de\/diglit\/salX16\/0008<\/a><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Zanim w Europie zacz\u0119to produkowa\u0107 papier na skal\u0119 masow\u0105 \u2013 co nast\u0105pi\u0142o u schy\u0142ku \u015bredniowiecza \u2013 do sporz\u0105dzania kr\u00f3tkich notatek w szkole, na targu czy w kantorze kupieckim wykorzystywano drewniane tabliczki pokryte woskiem. Notowano specjalnymi rylcami metalowymi lub wyrze\u017abionymi z twardych gatunk\u00f3w drewna, ewentualnie z ko\u015bci czy rogu. Zaostrzonym ko\u0144cem ryto w wosku, a p\u0142askim, […]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":7297,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[108],"tags":[],"class_list":["post-7295","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-zabytek-miesiaca-archiwum-2021"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7295","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7295"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7295\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7297"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7295"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7295"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7295"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}