{"id":8005,"date":"2021-07-02T11:04:17","date_gmt":"2021-07-02T09:04:17","guid":{"rendered":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/?p=8005"},"modified":"2023-01-16T11:19:32","modified_gmt":"2023-01-16T10:19:32","slug":"cegla-z-pismem-klinowym","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/zabytek-miesiaca\/zabytek-miesiaca-archiwum-2021\/cegla-z-pismem-klinowym\/","title":{"rendered":"Ceg\u0142a z inskrypcj\u0105 zapisan\u0105 sumeryjskim pismem klinowym. Zabytek Miesi\u0105ca MAG – lipiec 2021"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/h2>\n

 <\/p>\n

Najstarszym zabytkiem pi\u015bmiennictwa w zasobach Muzeum Archeologicznego w Gda\u0144sku jest pokryta pismem klinowym ceg\u0142a mu\u0142owa pochodz\u0105ca z Tell Muqayyar, miejscowo\u015bci znajduj\u0105cej si\u0119 na obszarze staro\u017cytnej Mezopotamii, krainy po\u0142o\u017conej na Bliskim Wschodzie, w dorzeczu Tygrysu i Eufratu. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie teren ten zajmuje Irak.<\/h2>\n

 <\/p>\n

Badacze przyjmuj\u0105, \u017ce Mezopotamia jest kolebk\u0105 pierwszej wysoko rozwini\u0119tej cywilizacji, stworzonej pod koniec IV tysi\u0105clecia p.n.e. przez Sumer\u00f3w \u2013 staro\u017cytny lud nieznanego pochodzenia, obcy dla autochton\u00f3w z Dolnej Mezopotamii pod wzgl\u0119dem kulturowym, j\u0119zykowym i etnicznym, kt\u00f3ry wed\u0142ug odkrytych \u017ar\u00f3de\u0142 pisanych nazywa\u0142 siebie \u201eczarnog\u0142owymi przyby\u0142ymi ze wschodu\u201d. Po nich r\u00f3\u017cne ludy \u2013 Akadyjczycy, Asyryjczycy, Amoryci, Huryci, Chaldejczycy \u2013 tworzy\u0142y na obszarze Mezopotamii szereg kultur, pa\u0144stw i imperi\u00f3w, kontynuuj\u0105c wsp\u00f3lne dziedzictwo kulturowe.<\/p>\n

Zachowana fragmentarycznie ceg\u0142a trafi\u0142a do zbior\u00f3w muzealnych w 1963 r. jako dar kpt. J\u00f3zefa Mo\u015bcickiego z MS \u201eBrodnica\u201d.<\/strong> Ukszta\u0142towano j\u0105 r\u0119cznie w formie. D\u0142ugo\u015b\u0107 jednego z jej bok\u00f3w wynosi 26,6 cm, a grubo\u015b\u0107 ok. 6,5\u20137 cm. Na \u015bciance wida\u0107 inskrypcj\u0119 wykonan\u0105 sumeryjskim pismem klinowym: \u201eAmar-Suen\u201d.<\/p>\n

Jest to imi\u0119 sumeryjskiego kr\u00f3la III dynastii z Ur (2047\u20132038 r. p.n.e.). Dynastia ta panowa\u0142a w latach 2113\u20132005 p.n.e. nad zjednoczonym Sumerem i Akadem. Okres jej rz\u0105d\u00f3w wi\u0105\u017ce si\u0119 z odrodzeniem cywilizacji sumeryjskiej po czasach semickich Akad\u00f3w i najazdach koczowniczych Gutej\u00f3w. W zarz\u0105dzaniu krajem wa\u017cn\u0105 funkcj\u0119 pe\u0142ni\u0142y \u015bwi\u0105tynie, sprawuj\u0105ce mi\u0119dzy innymi nadz\u00f3r nad zasiewami i systemem irygacyjnym. Gospodarka bazowa\u0142a na handlu oraz warsztatach rzemie\u015blniczych. W\u0142adcy III dynastii zbudowali wiele \u015bwi\u0105ty\u0144 i pa\u0142ac\u00f3w. W tym okresie ukszta\u0142towa\u0142a si\u0119 forma zigguratu \u2013 wie\u017cy \u015bwi\u0105tynnej o zmniejszaj\u0105cych si\u0119 schodkowo tarasach, pierwowzoru biblijnej wie\u017cy Babel. Wtedy te\u017c upowszechni\u0142 si\u0119 nowy typ budowli kultowej polegaj\u0105cy na u\u0142o\u017ceniu kolejnych pomieszcze\u0144 na wsp\u00f3lnej osi.<\/p>\n

Sumer\u00f3w uwa\u017ca si\u0119 za tw\u00f3rc\u00f3w jednej z najstarszych na \u015bwiecie odmian pisma: klinowego, kt\u00f3re powsta\u0142o ok. 3500 lat p.n.e.<\/strong> Nazwa tego pisma pochodzi od kszta\u0142tu znak\u00f3w odciskanych na glinianych tabliczkach za pomoc\u0105 rysika z kawa\u0142ka trzciny o tr\u00f3jk\u0105tnym przekroju. Jego powstanie zwi\u0105zane by\u0142o z administracyjnymi i gospodarczymi potrzebami rozwijaj\u0105cej si\u0119 cywilizacji. Pismo klinowe mia\u0142o najwi\u0119ksze znaczenie w XIV\u2013XIII w. p.n.e., kiedy semicki j\u0119zyk akadyjski sta\u0142 si\u0119 j\u0119zykiem dyplomatycznym na ca\u0142ym Bliskim Wschodzie. Od czasu podboj\u00f3w Aleksandra Wielkiego u\u017cywanie pisma klinowego stawa\u0142o si\u0119 coraz bardziej sporadyczne, a\u017c stopniowo zanik\u0142o. Wi\u0105za\u0142o si\u0119 to z rozpowszechnieniem si\u0119 na Bliskim Wschodzie w okresie hellenistycznym pisma aramejskiego. Ostatni znany przyk\u0142ad u\u017cycia pisma klinowego jest datowany na 75 r. n.e.<\/p>\n

Pocz\u0105tkowo pismo mia\u0142o charakter obrazkowy, czyli piktograficzny, a to wyklucza rozpoznanie j\u0119zyka, w jakim by\u0142y wyra\u017cane tre\u015bci. Stopniowo piktogramy przekszta\u0142ci\u0142y si\u0119 w system pisma wyrazowo-sylabowego, czyli ideograficzno-zg\u0142oskowego. Na etapie pisma ideograficznego znak\u00f3w by\u0142o bardzo du\u017co: oko\u0142o dw\u00f3ch tysi\u0119cy. Z czasem jednak coraz bardziej upraszczano form\u0119 zapisu, zast\u0119puj\u0105c obrazki kreskami w uk\u0142adzie pionowym i poziomym, w efekcie czego pismo przekszta\u0142ci\u0142o si\u0119 w system zapisu kreskowego, a liczba znak\u00f3w uleg\u0142a redukcji do ok. 500.<\/p>\n

Pr\u00f3b\u0119 odczytania pisma klinowego podj\u0105\u0142 w 1802 r. Georg Friedrich Grotefend. Inni uczeni (Rasmus Rask, Eug\u00e8ne Burnouf i Christian Lassen) ponownie zbadali pismo, poprawili nieprawid\u0142owe warto\u015bci znak\u00f3w przypisane przez Grotefenda i odczytali je na nowo. W roku 1847 wszystkie znaki zosta\u0142y rozpoznane i odszyfrowanie zapis\u00f3w u\u017cywanych w Mezopotamii przesta\u0142o by\u0107 problemem.<\/p>\n

 <\/p>\n

Tekst: El\u017cbieta Ko\u0142osowska<\/em><\/strong>
\nZdj\u0119cie zabytku: Krzysztof Wi\u0105cek<\/em>
\nOpracowanie graficzne: Beata M\u00fcller<\/em>
\nRedakcja: Marcin Fedoruk<\/em><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

  Najstarszym zabytkiem pi\u015bmiennictwa w zasobach Muzeum Archeologicznego w Gda\u0144sku jest pokryta pismem klinowym ceg\u0142a mu\u0142owa pochodz\u0105ca z Tell Muqayyar, miejscowo\u015bci znajduj\u0105cej si\u0119 na obszarze staro\u017cytnej Mezopotamii, krainy po\u0142o\u017conej na Bliskim Wschodzie, w dorzeczu Tygrysu i Eufratu. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie teren ten zajmuje Irak.   Badacze przyjmuj\u0105, \u017ce Mezopotamia jest kolebk\u0105 pierwszej wysoko rozwini\u0119tej cywilizacji, stworzonej pod […]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":8007,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[108],"tags":[],"class_list":["post-8005","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-zabytek-miesiaca-archiwum-2021"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8005","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8005"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8005\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8007"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8005"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8005"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8005"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}