{"id":9335,"date":"2021-12-29T09:05:19","date_gmt":"2021-12-29T08:05:19","guid":{"rendered":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/?p=9335"},"modified":"2026-10-11T19:54:39","modified_gmt":"2026-10-11T17:54:39","slug":"popielnica-z-wielkiej-wsi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/zabytek-miesiaca\/zabytek-miesiaca-archiwum-2022\/popielnica-z-wielkiej-wsi\/","title":{"rendered":"Popielnica z wczesnej fazy epoki \u017celaza z Wielkiej Wsi (W\u0142adys\u0142awowa). Zabytek Miesi\u0105ca MAG – stycze\u0144 2022"},"content":{"rendered":"
\"Zabytek<\/figure>\n\n\n

Pomorze Wschodnie to malowniczy teren: pokryty setkami jezior, poprzecinany wi\u0119kszymi i mniejszymi rzekami, poro\u015bni\u0119ty lasami i borami. W przesz\u0142o\u015bci by\u0142 to te\u017c obszar bogatego osadnictwa pradziejowego. W tym kontek\u015bcie dla archeolog\u00f3w interesuj\u0105cy jest zw\u0142aszcza okres schy\u0142ku epoki br\u0105zu i pocz\u0105tk\u00f3w wczesnej epoki \u017celaza (ok. 800\u2013400\/300 r. p.n.e.). Wtedy w\u0142a\u015bnie zasz\u0142o wiele zmian kulturowych, kt\u00f3re zosta\u0142y uchwycone przez badaczy prahistorii.<\/h3>\n\n\n

W pocz\u0105tkach wczesnej epoki \u017celaza ludzie porzucili cmentarzyska kurhanowe kultury \u0142u\u017cyckiej. Intensywno\u015b\u0107 osadnictwa przesun\u0119\u0142a si\u0119 ze \u015brodkowej cz\u0119\u015bci Kaszub na p\u00f3\u0142noc. Najwi\u0119ksze skupienie stanowisk dla okresu ok. 800\/750\u2013600 r. p.n.e. stwierdzono na Wysoczy\u017anie \u017barnowieckiej i Pobrze\u017cu Po\u0142udniowoba\u0142tyckim. Do tego drugiego obszaru nale\u017cy stanowisko archeologiczne we W\u0142adys\u0142awowie, zwanym dawniej (do roku 1952): Wielka Wie\u015b.<\/p>

Badania archeologiczne cmentarzyska zlokalizowanego na pograniczu miejscowo\u015bci Swarzewo i W\u0142adys\u0142awowo podejmowano kilkukrotnie. W latach 1877 i 1889 dosz\u0142o tam do odkry\u0107 przypadkowych. Natomiast w latach 1877 oraz 1912\u20131915 na stanowisku prowadzono prace wykopaliskowe, odkrywaj\u0105c \u0142\u0105cznie ponad sto grob\u00f3w cia\u0142opalnych z konstrukcjami kamiennymi. By\u0142y to w wi\u0119kszo\u015bci poch\u00f3wki zawieraj\u0105ce od jednej do trzech popielnic. Jednym z wydobytych w\u00f3wczas naczy\u0144 grobowych jest w\u0142a\u015bnie prezentowany okaz.<\/p>\n\n\n

\"Zdj\u0119cie<\/a>
Popielnica z Wielkiej Wsi. Fot. Joanna Szmit (MAG).<\/figcaption><\/figure>\n\n\n

Masywn\u0105, baniast\u0105 form\u0119 popielnicy zdobi ornament ryty (jode\u0142kowy). Takie samo zdobienie wida\u0107 na pokrywie naczynia. Na popielnicy znajduje si\u0119 dawny niemiecki numer inwentarza wraz z nazw\u0105 miejsca znalezienia: Grossendorf V.S\u2026..49\u20264 (cz\u0119\u015b\u0107 numer\u00f3w nieczytelna). Niestety nie mo\u017cna odtworzy\u0107 informacji, z kt\u00f3rego zespo\u0142u grobowego pochodzi\u0142o naczynie.<\/p>\n\n\n

\"Zbli\u017cenie<\/a>
Dawna sygnatura muzealna na popielnicy z Wielkiej Wsi. Fot. Joanna Szmit (MAG).<\/figcaption><\/figure>\n\n\n

Stanowisko we Wielkiej Wsi cechuj\u0105 bardzo charakterystyczne materia\u0142y zabytkowe, dlatego da\u0142o ono nazw\u0119 dla okresu chronologicznego tej cz\u0119\u015bci pradziej\u00f3w na Pomorzu Wschodnim.<\/strong> W 1929 r. niemiecki badacz Ernst Petersen wprowadzi\u0142 do u\u017cycia okre\u015blenie: grupa wielkowiejska<\/strong>. Nazwa ta jest u\u017cywana do dzi\u015b w literaturze przedmiotu.<\/p>

Pod koniec drugiej wojny \u015bwiatowej materia\u0142y z Wielkiej Wsi, zgromadzone w kolekcji niegdysiejszego Muzeum Prowincjonalnego w Gda\u0144sku, uleg\u0142y niemal ca\u0142kowitemu zniszczeniu. W zbiorach Muzeum Archeologicznego w Gda\u0144sku zachowa\u0142y si\u0119 tylko dwie popielnice spo\u015br\u00f3d, jak mo\u017cna przypuszcza\u0107, ok. 100\u2013150 egzemplarzy. Zagin\u0119\u0142y r\u00f3wnie\u017c wszystkie zabytki br\u0105zowe z tego stanowiska: szpile, bransolety, bursztynowe paciorki.<\/p>\n\n\n

\"Zdj\u0119cie<\/a>
Gr\u00f3b skrzynkowy grupy (fazy) wielkowiejskiej z popielnic\u0105. Fot. arch. MAG.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n

O cz\u0119\u015bci zabytk\u00f3w z Wielkiej Wsi wiadomo wy\u0142\u0105cznie z odpis\u00f3w w tak zwanej kartotece Moberga. Ten zbi\u00f3r dokument\u00f3w zosta\u0142 sporz\u0105dzony przez szwedzkiego badacza, p\u00f3\u017aniejszego profesora archeologii, kt\u00f3ry odwiedzi\u0142 Gda\u0144sk w drugiej po\u0142owie lat 30. XX wieku. W kartotece, szcz\u0119\u015bliwie ocala\u0142ej z wojennej zawieruchy, znajdujemy wiele rysunk\u00f3w zabytk\u00f3w i grob\u00f3w z Wielkiej Wsi. Dodatkowo Moberg udokumentowa\u0142 tak\u017ce inne zabytki archeologiczne, przechowywane przed drug\u0105 wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 w gda\u0144skim muzeum.<\/p>

Muzeum Archeologiczne w Gda\u0144sku posiada w swojej kolekcji du\u017c\u0105 grup\u0119 zabytk\u00f3w zwi\u0105zanych z faz\u0105 wielkowiejsk\u0105. Pochodzi ona z bada\u0144 w\u0142asnych, prowadzonych przez pracownik\u00f3w Muzeum od 1953 r. Cz\u0119\u015b\u0107 zbior\u00f3w z tego okresu ma wej\u015b\u0107 w sk\u0142ad nowej wystawy sta\u0142ej w Domu Przyrodnik\u00f3w, kt\u00f3rej otwarcie planowane jest po zako\u0144czeniu remontu zabytkowej siedziby Muzeum przy ulicy Mariackiej 25\/26.<\/p>

Tekst: Piotr Fudzi\u0144ski<\/em><\/strong>
Redakcja: Marcin Fedoruk<\/em>
Zdj\u0119cie zabytku: Joanna Szmit
<\/em>Opracowanie graficzne: Lidia Nadolska<\/em><\/p>\n\n