{"id":943,"date":"2017-03-01T11:37:24","date_gmt":"2017-03-01T10:37:24","guid":{"rendered":"https:\/\/archeologia.t33.pl\/2017\/03\/01\/marzec-2017\/"},"modified":"2023-01-16T11:19:13","modified_gmt":"2023-01-16T10:19:13","slug":"marzec-2017","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/zabytek-miesiaca\/zabytek-miesiaca-archiwum-2017\/marzec-2017\/","title":{"rendered":"MARZEC 2017"},"content":{"rendered":"<p><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" class=\"alignleft size-full wp-image-942\" src=\"https:\/\/archeologia.you2.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/03\/zabytek_miesiaca_marzec_2017.jpg\" alt=\"zabytek miesiaca marzec 2017\" width=\"300\" height=\"210\" style=\"margin-right: 15px;float: left\" srcset=\"https:\/\/archeologia.you2.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/03\/zabytek_miesiaca_marzec_2017.jpg 800w, https:\/\/archeologia.you2.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/03\/zabytek_miesiaca_marzec_2017-768x537.jpg 768w, https:\/\/archeologia.you2.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/03\/zabytek_miesiaca_marzec_2017-16x12.jpg 16w\" sizes=\"(max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><strong>Zagadkowa luneta odkryta w Gda\u0144sku<\/strong><\/p>\n<p>  <!--more-->  <\/p>\n<p> Podczas bada\u0144 archeologicznych przy ulicy Szafarnia w Gda\u0144sku w jednej z latryn odkryto niezwykle interesuj\u0105cy zabytek \u2013 niewielk\u0105 lunet\u0119. Uda\u0142o ustali\u0107 si\u0119, \u017ce pochodzi z XVII lub XVIII wieku. W jakich okoliczno\u015bciach znalaz\u0142a si\u0119 w latrynie? Czy kto\u015b j\u0105 zgubi\u0142? Czy zosta\u0142a wyrzucona? Na obecnym etapie bada\u0144 nie mo\u017cna odpowiedzie\u0107.<\/p>\n<p> Przyjmuje si\u0119, \u017ce pierwsze lunety skonstruowane zosta\u0142y w Holandii na pocz\u0105tku XVII wieku. Jednak nie jest to do ko\u0144ca pewne, gdy\u017c istniej\u0105 dokumenty pozwalaj\u0105ce przypuszcza\u0107, \u017ce tego typu przedmioty powstawa\u0142y ju\u017c wcze\u015bniej. Pierwsze lunety by\u0142y wykorzystywane do prowadzenia obserwacji astronomicznych i mia\u0142y \u015brednic\u0119 5 cm. Sk\u0142ada\u0142y si\u0119 one z obiektywu z jedn\u0105 soczewk\u0105 skupiaj\u0105c\u0105 oraz okularu z soczewk\u0105 rozpraszaj\u0105c\u0105, a uzyskany obraz by\u0142 powi\u0119kszony i prosty.<\/p>\n<p> Analogiczne zabytki, o podobnej konstrukcji do lunety z Szafarni, znane s\u0105 jedynie z Amsterdamu. One r\u00f3wnie\u017c zosta\u0142y odnalezione w latrynach. R\u00f3\u017cni je jednak surowiec, poniewa\u017c holenderskie lunety wykonane by\u0142y z ko\u015bci krowy, a gda\u0144ski egzemplarz zrobiono z bardzo twardego, ciemnego drewna, prawdopodobnie egzotycznego.<\/p>\n<p> Luneta sk\u0142ada\u0142a si\u0119 prawdopodobnie z trzech cz\u0119\u015bci, jednak zachowa\u0142y si\u0119 jedynie dwie. W pierwszej cz\u0119\u015bci, o d\u0142ugo\u015bci 10,5 cm, znajduje si\u0119 zachowana soczewka zabezpieczona mosi\u0119\u017cnym gwintem z ruchom\u0105 zas\u0142on\u0105. Druga cz\u0119\u015b\u0107 ma d\u0142ugo\u015b\u0107 4,7 cm i stanowi \u015brodkowy element lunety. Obie cz\u0119\u015bci po\u0142\u0105czone s\u0105 za pomoc\u0105 wyrze\u017abionego w drewnie gwintu \u015brubowego. W \u015brodku znajduje si\u0119 otw\u00f3r o \u015brednicy 8 mm, a \u015brednica zewn\u0119trzna wynosi od 1,8 do 2,4 cm. W trzeciej, brakuj\u0105cej cz\u0119\u015bci, znajdowa\u0142a si\u0119 druga soczewka.<\/p>\n<p> Luneta by\u0142a pierwszym przyrz\u0105dem w dziejach nauki, kt\u00f3ry pozwoli\u0142 na obserwacj\u0119 rzeczy niewidzialnych go\u0142ym okiem. By\u0142a to prawdziwa rewolucja nie tylko astronomiczna ale i w metodologii prowadzenia bada\u0144 naukowych. W tym czasie lunety uznawane by\u0142y za przedmioty luksusowe i wykorzystywane do obserwacji obiekt\u00f3w na l\u0105dzie i morzu. Mog\u0142y by\u0107 wykorzystywane r\u00f3wnie\u017c jako lornetki na przedstawieniach teatralnych.<\/p>\n<p> W ko\u0144cu cz\u0142owiek m\u00f3g\u0142 postrzega\u0107 rzeczy, kt\u00f3re wcze\u015bniej by\u0142y poza zasi\u0119giem jego wzroku a tym samym pog\u0142\u0119bia\u0107 wiedz\u0119 o wszech\u015bwiecie.<\/p>\n<p><strong> Zabytek prezentowany jest w holu Muzeum przy ul. Mariackiej 25\/26.<\/strong><\/p>\n<p> Tekst i rysunek: Anna J\u0119drzejczak-Skutnik<br \/> Foto: Joanna Szmit<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Zagadkowa luneta odkryta w Gda\u0144sku<\/p>","protected":false},"author":2,"featured_media":942,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[57],"tags":[],"class_list":["post-943","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-zabytek-miesiaca-archiwum-2017"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/943","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=943"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/943\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/942"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=943"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=943"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=943"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}