{"id":9991,"date":"2022-03-08T14:25:27","date_gmt":"2022-03-08T13:25:27","guid":{"rendered":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/?p=9991"},"modified":"2026-10-11T19:49:49","modified_gmt":"2026-10-11T17:49:49","slug":"sredniowieczna-lalka-z-gdanskiej-wyspy-spichrzow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/zabytek-miesiaca\/zabytek-miesiaca-archiwum-2022\/sredniowieczna-lalka-z-gdanskiej-wyspy-spichrzow\/","title":{"rendered":"\u015aredniowieczna lalka z gda\u0144skiej Wyspy Spichrz\u00f3w. Zabytek Miesi\u0105ca MAG &#8211; marzec 2022"},"content":{"rendered":"<figure class=\"wp-block-image size-full\"><a href=\"https:\/\/archeologia.you2.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/Lalka-Zabytek-Miesiaca-MAG-marzec-2022-plakat.jpg\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/archeologia.you2.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/Lalka-Zabytek-Miesiaca-MAG-marzec-2022-plakat.jpg\" alt=\"Lalka Zabytek Miesiaca MAG marzec  plakat\" \/><\/a><\/figure>\r\n\r\n\r\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Podczas bada\u0144 archeologicznych prowadzonych przy ul. St\u0105giewnej w 1993 roku odkryto fragment ceramicznej figurki, wykonanej z bia\u0142ej gliny. Figurka przedstawia\u0142a kobiet\u0119 w wyszukanym nakryciu g\u0142owy. Po bli\u017cszych ogl\u0119dzinach okaza\u0142o si\u0119, \u017ce odwzorowane nakrycie jest rodzajem kaptura os\u0142aniaj\u0105cego g\u0142ow\u0119 i ramiona. Ozdobne marszczenie okala twarz i ramiona. Mamy wi\u0119c do czynienia z popularnym w \u015bredniowieczu kruselerem.<\/h3>\r\n\r\n\r\n<p>\u015aredniowieczny kruseler sk\u0142ada\u0142 si\u0119 z kilku p\u00f3\u0142kolistych chust, u\u0142o\u017conych jedna na drugiej, kt\u00f3rych wykrochmalone brzegi okalaj\u0105ce twarz formowano w charakterystyczne falbany. Wykonywany by\u0142 najcz\u0119\u015bciej z jedwabiu, rzadziej z cienkiego lnu.<\/p><p>Moda na ekstrawaganckie chusty z g\u0119sto marszczon\u0105 kraw\u0119dzi\u0105 zapocz\u0105tkowana zosta\u0142a w po\u0142owie XIV wieku na terenie Czech i po\u0142udniowych Niemiec, sk\u0105d rozprzestrzeni\u0142a si\u0119 do innych kraj\u00f3w europejskich, docieraj\u0105c pod koniec stulecia nawet do Szwecji. Pocz\u0105tkowo nowy trend upowszechnia\u0142y szlachetnie urodzone, zam\u0119\u017cne damy. Jednak bogate mieszczanki szybko podchwyci\u0142y t\u0119 mod\u0119, co wkr\u00f3tce przyczyni\u0142o si\u0119 do powstania nowych wariant\u00f3w kruselera.<\/p><p>W my\u015bl zasady \u201eim wi\u0119cej, tym lepiej\u201d chusty z marszczonym brzegiem zacz\u0119\u0142y sk\u0142ada\u0107 si\u0119 ju\u017c nie z kilku, ale nawet kilkunastu warstw. <strong>Urz\u0119dnicy miejscy nie pochwalali k\u0142uj\u0105cej w oczy ekstrawagancji mieszczek. Pr\u00f3bowali ogranicza\u0107 takie zbytki, wydaj\u0105c rozporz\u0105dzenia okre\u015blaj\u0105ce maksymaln\u0105 dozwolon\u0105 liczb\u0119 warstw kruselera.<\/strong> Na przyk\u0142ad w rozporz\u0105dzeniu z miasta Speyer z 1356 r. dozwolona liczba warstw tkaniny wynosi\u0142a cztery, a we Frankfurcie (w tym samym roku) sze\u015b\u0107. Ale ju\u017c w 1371 r. w Ravensburgu dozwolono 19 warstw! Wida\u0107 wi\u0119c, \u017ce gda\u0144ska figurka przedstawia prawdziw\u0105 modnisi\u0119 swoich czas\u00f3w\u2026<\/p>\r\n\r\n<figure class=\"mag-external-media\" style=\"max-width:1000px\"><iframe src=\"https:\/\/sketchfab.com\/models\/bc928cf4d8c74dada15621ee5e9f2040\/embed?autostart=1&#038;internal=1&#038;tracking=0&#038;ui_ar=0&#038;ui_infos=0&#038;ui_snapshots=1&#038;ui_stop=0&#038;ui_theatre=1&#038;ui_watermark=0\" title=\"Figurka kobieca z XIV\/XV w. 3D model - Sketchfab\" width=\"1000\" height=\"480\" loading=\"lazy\" allow=\"autoplay; fullscreen; xr-spatial-tracking; encrypted-media; picture-in-picture\" allowfullscreen><\/iframe><figcaption><a href=\"https:\/\/sketchfab.com\/models\/bc928cf4d8c74dada15621ee5e9f2040\/embed?autostart=1&#038;internal=1&#038;tracking=0&#038;ui_ar=0&#038;ui_infos=0&#038;ui_snapshots=1&#038;ui_stop=0&#038;ui_theatre=1&#038;ui_watermark=0\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\">Otw\u00f3rz materia\u0142 w osobnej karcie<\/a><\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n<p>Podobne figurki znajdowano cz\u0119sto podczas bada\u0144 wykopaliskowych w du\u017cych historycznych o\u015brodkach miejskich. Uwa\u017ca si\u0119 je za pierwsze masowo produkowane zabawki w Europie. By\u0142y to laleczki, kt\u00f3re \u2013 podobnie jak wsp\u00f3\u0142czesna Barbie \u2013 reprezentowa\u0142y \u015bwiat nowoczesnych doros\u0142ych kobiet, nad\u0105\u017caj\u0105cych za aktualnymi trendami w modzie.<\/p><p>Figurki produkowano z bia\u0142ej gliny. Prz\u00f3d by\u0142 wyciskany w formie, natomiast ty\u0142 opracowywano r\u0119cznie. Gda\u0144ska lalka nosi tak zwany Risenkruseler, z\u0142o\u017cony z dw\u00f3ch cz\u0119\u015bci: wielowarstwowego welonu o marszczonej kraw\u0119dzi (si\u0119gaj\u0105cego do podbr\u00f3dka) oraz podwiki (zas\u0142aniaj\u0105cej szyj\u0119 i boki twarzy), kt\u00f3rej dolne kraw\u0119dzie, okalaj\u0105ce ramiona, r\u00f3wnie\u017c by\u0142y marszczone.<\/p>\r\n\r\n\r\n<p style=\"text-align: right\">Tekst: <strong><em>Ewa Trawicka<\/em><\/strong><br \/>Redakcja: <em>Marcin Fedoruk<\/em><br \/>Zdj\u0119cie zabytku: <em>Zofia Grunt<br \/><\/em>Opracowanie graficzne: <em>Lidia Nadolska<\/em><\/p>\r\n\r\n\r\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/archeologia.you2.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/GDANSK_LECH_WALESA_AIRPORT_logo.png\" alt=\"GDANSK LECH WALESA AIRPORT logo\" \/><\/figure>\r\n\r\n\r\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Port Lotniczy Gda\u0144sk im. Lecha Wa\u0142\u0119sy wspiera pomorsk\u0105 kultur\u0119<\/h2>\r\n\r\n\r\nTr\u00f3jwymiarowy model zabytku powsta\u0142 przy u\u017cyciu specjalistycznego skanera SmartTech3D. Wyposa\u017cenie Pracowni Cyfryzacji i Archiwizacji MAG w nowoczesne narz\u0119dzie do digitalizowania obiekt\u00f3w okaza\u0142o si\u0119 mo\u017cliwe dzi\u0119ki \u017cyczliwo\u015bci sponsora: Portu Lotniczego Gda\u0144sk.","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Podczas bada\u0144 archeologicznych prowadzonych przy ul. St\u0105giewnej w 1993 roku odkryto fragment ceramicznej figurki, wykonanej z bia\u0142ej gliny. Figurka przedstawia\u0142a kobiet\u0119 w wyszukanym nakryciu g\u0142owy. Po bli\u017cszych ogl\u0119dzinach okaza\u0142o si\u0119, \u017ce odwzorowane nakrycie jest rodzajem kaptura os\u0142aniaj\u0105cego g\u0142ow\u0119 i ramiona. Ozdobne marszczenie okala twarz i ramiona. Mamy wi\u0119c do czynienia z popularnym w \u015bredniowieczu kruselerem. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":10014,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[116],"tags":[],"class_list":["post-9991","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-zabytek-miesiaca-archiwum-2022"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9991","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9991"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9991\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":34675,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9991\/revisions\/34675"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/10014"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9991"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9991"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.you2.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9991"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}